تبلیغات
بزرگترین بانک مقالات علوم دامی - مطالب حیوانات

حیوانات دنیا را چگونه می بینند

حیوانات دنیا را چگونه می بینند

نویسنده: مسعود رسولی

دپارتمان دامپزشكی و صنایع غذایی نشریه
    همه حیوانات نمی توانند مانند انسان ببینند، خیلی از حیوانات دنیا را در هاله ای از رنگ خاكستری یا بسیار كمرنگ می بینند اما بعضی از آنها می توانند در تاریكی مطلق ببیند و بعضی دیگر رنگ هایی كه در دامنه دید انسان نیستند را نیز تشخیص می دهند، رنگ هایی كه هیچ وقت انسان ندیده، حتی تعدادی دوچشم هایی دارند كه به آنها در شكار موجودات از صدها متر فاصله كمك می كند. در این مقاله نوع دید چند گونه از حیوانات مورد مطالعه قرار گرفته است اما قبل از آن لازم است نگاهی اجمالی به تكامل چشم در جانداران داشته باشیم. همان طور كه در شكل می بینید اولین و ساده ترین نوع چشم كه به آن Pigment spot می گویند از چند رشته عصبی تشكیل شده كه تنها به نور مریی پاسخ می دهد و حالت كامل یافته تر آن Pigment pit است كه علاوه بر تشخیص نور به خاطر وجود حفره چشمی می تواند سمت آن را تشخیص دهد، در مسیر تكامل به حالت Pin honeeye و سپس Lens eye و در نهایت چشم پیچیده انسان Complex eye می رسیم.
    دید حشرات: بسیاری از حشرات چشم مركب Lens eye دارند كه تشكیل شده از صدها یا هزاران لنز كوچك كه به شكل كندوی عسل در كنار هم قرار گرفته اند. برخلاف تصور عوام كه حشرات در یك زمان، صدها كپی از یك تصویر را نمی بینند بلكه هر لنز قسمت كوچكی از تصویر كلی را می گیرند و الگو و شكلی شبیه موزاییك درست می كنند، یك چشم مركب (Praying Mantise) می تواند از ده تا سی هزار قسمت تشكیل شده باشد كه بسته به نوع حشره متفاوت است. برای مثال (dragon Fly) سنجاقك و آخوندك بیشترین تعداد قسمت ها (بالای سی هزار تا) را دارد همان طور كه در عكس می بینید آنها دید موزاییكی دارند و آنچه را كه ما به وضوح می بینیم آن ها به صورت شطرنجی می بینند.
    
    
    دید زنبور: زنبورها هم از چشم مركب استفاده می كنند اما آنها توانایی تشخیص رنگ قرمز را ندارند. دنیای زنبورها بیشتر از رنگ های زرد، سبز و آبی تشكیل شده است. همان طور كه در شكل می بینید گل كه ما به رنگ قرمز می بینیم آنها به رنگ آبی می بینند، همچنین زنبورها می توانند دامنه فرابنفش را ببینند با بسامد بیشتر از نور مریی و طول موج كمتر (امواج الكترومغناطیس از رادیویی تا گاما قرار دارند كه نور مریی در میانه آن قرار دارد ، فرابنفش بالاتر و فرو سرخ كمتر)
    
    دید میگو و خرچنگ: میگو و خرچنگ كمترین تكامل دید را دارند. آنها نیز از چشم مركب Compound eye مانند حشرات استفاده می كنند با این تفاوت كه جزییات كمتری می بینند. همان طور كه در شكل زیر می بینید میگو، همنوع خود را به این صورت می بیند، خوشبختانه میگوها و خرچنگ ها در گرفتن سیگنال ها از حركت های ناگهانی بسیار قوی هستند و این یك راه دفاعی بسیار خوب برای آنها به شمار می رود.
    دید پرندگان: پرندگانی كه در روز پرواز می كنند گستره رنگی وسیع تری نسبت به انسان دارند كه شامل نور فرابنفش نیز می شود و باید گفت كه ما انسان ها هیچ وقت نمی توانیم این طیف رنگ ها را ببینیم. به خاطر همین است كه ارزیابی دید این پرندگان و تقلید از آن ها بسیار مشكل است. پرندگان شكاری مانند عقاب، كركس، شاهین و قرقی به خاطر داشتن دید و چشمی تیزبین كه آنها را قادر به دیدن شكار از فاصله چند صد متری می كند كه حتی می توانند یك نقطه را بزرگ تر از محل های دیگر و دقیق تر ببیند، شناخته شده هستند.
    
    دید مارها: مارها از چشمان عادی خود در طول روز استفاده می كنند اما در شب از جفت دیگر چشمانشان كه در زیر چشم اصلی آنها قرار دارد و Pitorgan گفته می شود بهره می برند. این چشمان فرعی می توانند سینگال هایی را از اجسام گرم پیرامون خود بگیرند. مكانیسم عمل اینها به صورت دریافت infrared Heat می باشد كه با توجه به این امواج حتی می توانند جهت قرارگیری جسم را تعیین كنند مانند عكس زیر. در طول روز دید مارها وابستگی زیادی به حركت دارد و در واقع اگر شكار آنها كاملا بی حركت باشد آنها نمی توانند آن را ببینند و از آن صرف نظر كنند.
    
    
    دید تك سمیان: اسب ها و حیوانات مشابه آن مانند گورخر و الاغ دارای چشمانی هستند كه در برجسته كردن محیط دو طرف سر اسب به آنها می كند، این امتیاز آنها را قادر می سازد تا در مواقع لزوم از دست شكارچیان فرار كمك كنند. ایراد دید آنها این است كه آنها دید دو چشمی ندارند (Binocular vision) اسب ها همیشه دو تصویر می بینند ولی نمی توانند این تصاویر را به یكدیگر متصل كنند مانند عكس زیر، با وجود این كه دید محیطی و دید شبی اسب ها نسبت به انسان بهتر است ولی تشخیص رنگ آنها ضعیف است، آنها می توانند رنگ سبز و آبی را تشخیص دهند اما بیشتر دید آنها از طیف هایی از خاكستری تشكیل شده است.
    
    
    
    دید سگ و گربه: به طور كلی پذیرفته شده است كه سگ ها و گربه ها كوررنگ هستند آنها فقط سایه كمرنگی از رنگ ها را می بینند و بعضی از آنها دیدی مشابه انسان های كور رنگ دارند كه با آنها قابل مقایسه است. (انسان های كوررنگ غالبا قادر به تشخیص رنگ قرمز و سبز نیستند) همچنین سگ ها و گربه ها نیز دید محیطی و شبانه بهتری نسبت به ما دارند با چشمانی كه بسیار حساس به حركت می باشد این ویژگی به آنها كمك می كند تا برای زندگی خود هر چه بهتر شكار كند.
    
    
    
    دید كوسه ها: با وجود این كه دید كوسه ها بسیار شبیه ما می باشد (هر دو شامل شبكیه، لنز، عنبیه، قرنیه و مردمك) ولی توانایی دید ما اندكی متفاوت است زیرا كوسه ها سلول های مخروطی شبكیه را ندارند در نتیجه قادر به تشخیص رنگ ها نمی باشند. به علاوه چشمان كوسه ها طوری طراحی شده كه قادر به دریافت حداكثر نور تا حد ممكن می باشند تا بتوانند اعماق آب های تیره را ببینند، با وجود این كه آنها می توانند از این نور برای دیدن اجسام تا فاصله 18 متری (Feet 60) هم ببینند ولی هنوز هم دید آنها به تیزی دید ما نیست.
    در پایان قابل ذكر است غالب حیوانات قادر به دیدن تصاویر سه بعدی نمی باشند زیرا اكثر آنها چشمانشان در دو طرف سرشان قرار گرفته در این میان استثناهایی هم وجود دارد كه می توان به دید سه بعدی در میمون ها (بهترین دید سه بعدی در حیوانات) شیر، جغد (در بین پرندگان) و ماهی Flat fish اشاره كرد.


حیوانات اگزوتیك (دست آموز غیر اهلی)

حیوانات اگزوتیك (دست آموز غیر اهلی)

بحث حیوانات اگزوتیك و شرایط نگهداری و پرورش آنها زمانی ارزشمند است كه ماهیت این موجودات و اصل مقبولیت در اجتماع آنها حل شده باشد. پس در این قسمت سعی می كنیم به تفصیل این موضوع را بررسی كنیم.
    حیوانات اگزوتیك كه مدت زیادی از عمر نگهداری مدرن آنها در ایران نمی گذرد به چند شاخه تقسیم بندی می شوند البته این تقسیم بندی بر مبنای معیار هایی چون نوع منطقه ـ كشور یا محیط طبیعی زندگی آن حیوانات متفاوت است. به عنوان مثال نگهداری از گونه هایی از طوطی سانان در امریكای لاتین امری روتین و جزء حیوانات اهلی آن منطقه محسوب می شوند و برای طبابت این دسته از پرندگان از متخصص حیوانات اگزوتیك استفاده نمی شود و این درحالی است كه در اكثر كتب معتبر دامپزشكی آن گونه عضوی از حیوانات اگزوتیك می باشد.
    
    
    پس تقسیم بندی كه می توان برای حیوانات اگزوتیك در ایران منظور كرد از این قرار است:
    گروهی تحت عنوان پستانداران كوچك ازجمله همستر ـ جربیل(پرشین جرد كه بومی ایران است)و...
    خزندگان از جمله مار- مارمولك – ایگوانا و ...
    پرنگان زینتی از جمله طوطی – مینا و ...
    پستانداران دریایی مثل دلفین – فوك دریای خزر و...
    و آبزیان و...
    
    برای پرورش یك حیوان باید چند نكته مد نظر قرار گیرد:
    الف-نداشتن مشكل شرعی ب- مقبولیت جامعه ج- كاربردی بودن حیوان د- توجیه اقتصادی
    
    
    نداشتن مشكل شرعی:
    فرهنگ ایرانی و اعتقادات دینی ما مردم ایران همیشه از محبت كردن به حیوانات و رعایت حقوق آن زبان بسته ها از ابتدای به امر تا به حال سخن گفته و در كنار آن احكامی را در ارتباط با چگونگی برخورد و مسایل شرعی این حیوانات بیان كرده است.خوشبختانه در زمینه حیوانات اگزوتیك مشكل شرعی مطرح نشده و امكان پرورش برای دوستداران وجود دارد.
    
    
    مقبولیت جامعه و كاربردی بودن حیوان:
    مقوله پرورش این حیوانات از چند جنبه قابل بررسی است. یك دیدگاه در زمینه كارهای آزمایشگاهی است كه می توان حیوانات اگزوتیك زیر شاخه پستانداران كوچك را در آن جای داد كه همسترها و جربیل ها و... به علت شباهت ساختار ژنی به انسان(درمان دیابت و...) بسیار كارآ می باشد و مقوله دیگر نگهداری آنها به عنوان حیوان خانگی مطرح می شود.
    بسیاری از مقالات روز روانپزشكی به اصل درمان اختلالات اعصاب و روان با استفاده از حیوانات می پردازد و بطور جدی پیگیری می شود زیرا دستاوردهای جالبی داشته اند. به عنوان مثال درمان دمانس- آلزایمر- مشكلات هیجانی و... و این امر تا آنجا پیش رفته است كه به شیوه گزینش حیوانات و سودهایی كه هر كدام برای رفع نیازهای روحی بشری و درمان آنها دارد اشاره شده است.
    در ادامه این مبحث مطلبی را از كتاب « دكتر سینتیا چندلر » آثار درمانی « سود جستن از حیوانات درمانی در امر مشاوره و روان درمانی» می آورم كه تصدیق كننده مطالب و تاثیر جالب این حیوانات بر رشد كودكان را بیان می كند:
    «اما باید دانست كه آثار ارزشمند روان شناختی حیوانات دست آموز فقط درباره ی آدم های مشكل دار و افراد دچار اختلال روان پزشكی صادق نیست. همدم بودن با حیوانات و گیاهان خانگی می تواند در رشد شناختی كودكان خردسال و نوجوان بسیار اثربخش و سودمند باشد.
    در عمل بسیاری از واقعیت های تلخ و شیرین زندگی و «جبر بیولوژیك» این زندگی را نونهال، خود با همبسته بودن با طبیعت جاری كنارش، بسته به هوش خود، به سادگی می تواند بیاموزد. برای نمونه، اغلب پدران و مادران در آموزش واقعیت های جنسی – آمیزشی به كودكان و نوجوانان خود مشكل دارند و در این زمینه سردرگم و درمانده می شوند.
    نگه داری از حیوانات خانگی این مشكل را به آسانی غیر قابل تصوری حل می كند و كودك می تواند با نگاهی همچون والد به حیوان خود، بردباری و شكیبایی جنسی را از گذر آموزش همین امر به حیوان غریزه مندش، فرا گیرد و از درگیر شدن در روابط جسورانه و گاه ویرانگر – به ویژه در سنین آغاز نوجوانی و جوانی – پرهیز نماید. مفهوم «نگاه و نوازش خوب و بد» را به كامل ترین صورت می توان در زمینه ی نگه داری از حیوانات خانگی دست آموز به كودك آموزش داد.»
    همچنین اثبات آثار روزمره ای كه حاصل از ارتباط دائم با آنها می باشد بدین شرح است: كاهش فشار خون و قند بالا از طریق كاهش كورتیزول و افزایش اندورفین- اكسی توسین، پرولاكتین ، فنیل اكتیك اسید و دوپامین.
    
    
    
    از سایر موارد به:
    • فرو نشاندن تنش و اضطراب بیماران دچار اختلال خلقی و دیگر اختلالات روان پزشكی
    • افزایش اجتماع گرایی و كاهش فشار خون، ضربان قلب، و كردارهای پس رونده ی نامتناسب در بیماران دچار آلزایمر و دیگر دمانس ها
    • كاهش و كنترل اپیزودهای اختلال افسردگی و یا نشانه های آن در آزمون بك
    • افزایش اعتماد به خویشتن؛ یاری رساندن به سازگار شدن كودكان بستری شده با شرایط بیمارستان و بهبود خلق پایین آنان
    • كاهش تكان ها، كردار و جهش های تكراری، چرخیدن گرد اشیا، فریاد و هیاهو نمودن ها، وضعیت بخشی دست ها در كودكان اوتیستیك و افزایش پیوستن آن ها به درمانگر، و آغاز به انجام و باز انجام كنش های درمانی و پاسخ دهی مناسب به آن ها
    • كاهش مشكلات یادگیری در كودكان دارای ناتوانی و كاستی هوشی و برانگیختن كنش ها و واكنش های كرداری گفتاری و ناگفتاری در آنان
    • كاستن از حواس پرتی، درماندگی آموخته شده، اخم و قشقرق، در عین افزایش تماس چشمی، و بهبود روابط هیجانی و رفتار با همسالان در كودكان دارای مشكلات هیجانی و كرداری می توان اشاره كرد.
    در ادامه بحث مقبولیت از دیدگاه جامعه باید شرایط نگهداری در محیط خانواده نیز بررسی شود به عنوان مثال نگهداری از گونه ای خاص جربیل به عنوان گونه شبزی شاید برای اعضای خانواده ایجاد مشكل كند یا خصوصیات ظاهری ایگوانا شاید مورد پسند عده ای نباشد و یا شرایط نگهداری از پرندگان زینتی باید عاطفی تر از سایرین باشد و این امر در نگهداری تمامی این حیوانات میسر نخواهد بود جز مقبولیت نزد خانواده پذیرنده و جامعه مرتبط.
    در نهایت بررسی توجیه اقتصادی با توضیح های داده شده بر عهده شخص سرمایه گذار است. كارهای آزمایشگاهی در كشور ما رو به افزایش بوده و علاقه مندان به نگهداری از این حیوانات جالب نیز در سرتاسر این كهن گربه زیبا بسیارند.


خرگوشی که ستاره شد

مشهورترین خرگوش جهان
خرگوشی که ستاره شد
 
وبلاگ نویسی ژاپنی با قرار دادن تصاویر خرگوش عجیب خود که از توانایی حفظ تعادل اجسام بر روی سر برخوردار بود توانست وب سایت و وبلاگ خود را به یکی از پربیننده ترین های جهان تبدیل کند.
 

«اولانگ» نام خرگوش کوچکی است که با توانایی عجیب خود در حفظ تعادل اجسام مختلف بر روی سر علاوه بر اینکه به اولین خرگوش ستاره در جهان اینترنت تبدیل شده وبلاگ صاحب خود را به یکی از پربازدیدترین وبلاگ های جهان تبدیل کرده است.

«هیرونوری آکوتاگاواتا» صاحب این خرگوش از توانایی حفظ تعادل اجسام اولانگ تصاویر متعددی را به ثبت رسانده و بر روی وب سایت خود قرار داده است که این تصاویر باعث شدند در حدود 2.5 میلیون نفر از سایت ژاپنی زبان وی بازدید کنند.

وی تصویربرداری از اولانگ را تحت عنوان «نمایش سر» از سال 1999 آغاز کرد و تصاویر خرگوش شعبده باز وی این سایت را به یکی از مشهورترین فضاهای مجازی تبدیل کرد.

پس از مرگ این خرگوش مشهور در سال 2003 ، آکوتاگاوا تصمیم گرفت کتابی از عکس های خرگوشش با عنوان «تقریبا در تمامی عکس ها» را برای یادبود اولانگ منتشر کند.


پیوند زانوی مصنوعی به یک گربه برای اولین بار در جهان


گربه ای به نام میسی عنوان اولین گربه در جهان که جراحی پیوند زانوی مصنوعی بر روی آن انجام گرفته است را به خود اختصاص داد. به گزارش  مهر، این گربه هشت ساله که حیوان خانگی یک خانواده انگلیسی به حساب می آید در اثر تصادف با خودرو دچار آسیب دیدگی شدید شد به شکلی که یکی از پاهایش از هشت جا شکسته و زانوی پای دیگرش به کلی از جا در رفته و از بین رفت. از این رو به تقاضای صاحبان میسی برای اولین بار در جهان زانوی مصنوعی برای این گربه خانگی ساخته شد.این زانو با کمک شبکه ای کلاژنی از بدن خوک که بقایای استخوان زانوی میسی در اتصالات آن قرار گرفت به وجود آمد. پس از قرارگیری ذرات استخوان بر روی شبکه به تدریج استخوان و نسوج مرتبط با آن ترمیم یافته و شکل گرفتند. جراحی پیوند زانوی جدید توسط متخصصان مرکز پیوند OrthoFitz انجام گرفت.به گفته متخصصان این مرکز، زانوی مصنوعی از دو بخش متصل به هم با مکانیزم مفصلی تشکیل شده که به این شکل نیاز به رباط زانو از بین رفته و زانوی مصنوعی هرگز دچار دررفتگی نخواهد شد. کاشت زانوی جدید بر اساس اسکنهای انجام گرفته از زانوی گربه و دامنه حرکات اتصالات زانو انجام گرفت. در ساخت زانوی مصنوعی از فولادی که در لایه ای از استخوانهای ساق و ران پای گربه قرار گرفته اند نیز استفاده شده است.بر اساس گزارش تلگراف، این جراحی دو ساعت و نیم به طول انجامید که به گفته متخصصان سخت ترین بخش آن کوچک ساختن اندام کاشتنی و هماهنگ کردن آن با حرکاتی بوده است که به گربه امکان راه رفتن و دویدن را می داد.


قورباغه خوراكی!

قورباغه خوراكی!

نویسنده: پوریا كریمی *

كشور ما با داشتن شرایط آب و هوایی مساعد برای پرورش گونه های تجاری قورباغه از این پتانسیل و ظرفیت برخوردار است كه به جمع كشورهای بزرگ تولید و صادركننده این جانور بپیوندد.
    وجود نواحی گرم و مرطوب در جنوب و مرطوب و معتدل در شمال كشور، بهره مندی از تالاب ها و آبگیرهای بسیاری در كشور و امتیازات مثبتی از قبیل فراوانی بالای غذای زنده برای تغذیه ی این جانور این امكان را برای كشور فراهم ساخته است كه بتواند موفق تر از بسیاری كشورها در این صنعت و تجارت پررونق حضور یابد.
    
    اهداف پرورش
    صادرات گوشت این جانور به صورت تازه، منجمد و كنسروی، تهیه چرم از پوست، تولید كودهای كمپوست با كیفیت بالا از اندام های داخلی و كمك به كاهش استفاده از كودهای شیمیایی، اشتغال زایی، صادرات و درآمدزایی و...
    
    فیزیولوژی و طبقه بندی علمی
    قورباغه جانوری است از رده ی دوزیستان (Amphibia) و راسته ی بی دمان (Anura). اندام های خلفی آن طویل اند كه باعث جهش حیوان در حركت شده و نیز حیوان به وسیله ی این اندام های طویل به خوبی در آب شنا می كند. قلب قورباغه 3 حفره ای و متشكل از 2 دهلیز و 1 بطن است. در دهان قورباغه دو سوراخ كوچك اضافی دارد كه با كیسه های صوتی در ارتباط هستند. قورباغه ها لقاح خارجی دارند. نوزاد قورباغه در موقع خروج از تخم كاملا آبزی است و در آب های راكد میزیدو پس از دگردیسی می تواند در خاك نیز زندگی كند. قورباغه بالغ باید برای تنفس به سطح آب بیاید اما می تواند چند دقیقه زیر آب بماند و اكسیژن محلول در آب را از راه پوست و خصوصا پوست نواحی خلفی مثل لگن جذب كند.
    تفاوت قورباغه ها با وزغ 1- وزغ حركت جهشی ندارد 2 – مردمك چشم وزغ ها عمودی ولی در قورباغه ها گرد است. 3- قورباغه ها معمولا بدن نرم و مرطوب دارند و در نزدیكی آب ها زندگی می كنند ولی وزغ ها پوست خشك و زگیل مانند دارند.
    
    گونه های دارای ارزش تجاری
    در جهان از سرده ی Rana چند گونه از نظر مصرف انسانی ارزش بالاتری دارند كه شامل: قورباغه پلنگی (Rana pipiens)، قورباغه سبز (Rana clamitans)، قورباغه اردك ماهی (Rana palustrist) و قورباغه بزرگ آمریكایی (Rana catesbeiana)، می شود. همچنین قورباغه مردابی (Marsh frog) كه در ایران و به خصوص مرداب انزلی به وفور یافت می شود نیز دارای ارزش تجاری و غذایی بالایی است. از قورباغه بزرگ آمریكایی به جهت درشت اندامی از تمام بدنش جهت مصارف تغذیه ای استفاده و در گونه های دیگر فقط از ران آنها استفاده می شود.
    در ادامه به معرفی 2 گونه قورباغه مردابی و قورباغه بزرگ آمریكایی می پردازیم.
    
    قورباغه مردابی Marsh Frog
    اسم علمی: Rana ridibundus
    طول قورباغه بالغ: حداكثر 17 سانتی متر، نرها حدود 12 سانتی متر
    وزن قورباغه بالغ تا 500 گرم
    گسترش جغرافیایی: این گونه در اكثر نقاط دنیا پراكندگی دارد و گونه ای جهان شمول است و از نظر خوراكی و تجاری گونه ای بسیار مهم به شمار می آید.
    تولیدمثل و تخم گذاری: در فصل بهار و آب های كم عمق
    تعداد تخم: حدود 1000 تا 12000 تخم كه بسته به سن و جثه متغیر است.
    رشد و تغذیه: تغذیه در دوره لاروی از بی مهرگان و گیاهان آبزی است و پس از دگردیسی از حشرات، كرم های خاكی، عنكبوت ها و...
    جای جدول
    
    قورباغه بزرگ آمریكایی: American Bullfrog
    اسم علمی: Rana catesbeiana
    طول قورباغه بالغ ماده: 15-9 سانتی متر (در بعضی موارد تا 20 سانتی متر)
    گسترش جغرافیایی: این قورباغه بومی نواحی آمریكای شمالی است و هم اینك در بسیاری از نواحی جهان مثل: آسیا جنوب آمریكا و اروپا یافت می شود.
    تولیدمثل و تخم گذاری: اواخر بهار و اوایل تابستان
    تعداد تخم: جنس ماده می تواند تا 000/20 تخم تولید كند.
    طول عمر: 8 تا 10 سال در طبیعت و تا 16 سال در اسارت
    رشد و تغذیه: دوره دگردیسی از چند ماه (در نواحی جنوبی و گرم تر) تا 3 سال (در نواحی شمالی و سردتر) متغیر است. تغذیه در زمان لاروی و پس از آن مشابه سایر قورباغه های خوراكی است و باید به كیفیت غذا و میزان آنها توجه ویژه ای نمود.
    جای جدول
    
    تكثیر و پرورش
    به سه شكل: طبیعی، نیمه طبیعی و مصنوعی
    نحوه پرورش مصنوعی
    دو حیوان نر و ماده پس از جفت گیری در خشكی برای مدت كوتاهی به زیر آب می روند. سپس ابتدا حیوان ماده و پس از آن حیوان نر سلول های جنسی خود را در آب رها می كنند. هر مولد ماده حدود 3 تا 5 هزار تخم می گذارد كه این مقدار بسته به جثه، سن و گونه تغییر می كند. باید توجه داشت كه عمل تخم ریزی در آب راكد صورت گیرد همانند بركه ها. این بركه ها نباید بیش از 400 مترمربع و عمق آنها در حدود 85-80 سانتی متر باشد. قورباغه مولد را باید از نظر كیفیت آب، نوع تغذیه و عدم ابتلا به انواع بیماری های ویروسی، انگلی و باكتریایی مورد مراقبت قرار داد.
    تخم ها پس از 5 تا 20 روز به شكل لاروهای دم دار با طول حدود 5 میلی متر ظاهر می شوند. این مدت بستگی به میزان دمای آب دارد. در این مرحله به ماهی های كوچك شبیه هستند. پس از چند روز طول آنها به حدود 10 میلی متر می رسد. لاروها پس از حدود 20 روز یا سه هفته به بچه قورباغه و پس از گذشت هفت هفته به قورباغه جوان تبدیل می شوند. باید توجه داشت كه بچه قورباغه ها را وارد بركه های بزرگتر و ایمن از مار، پرندگان و سایر شكارچیان نمود. همان طور كه گفته شد تغذیه لاروها از بی مهرگان آبزی و گیاهان است و با رشد جانور و پس از دگردیسی جانوران كوچك و متحرك مثل: انواع حشرات، كرم ها، ماهیان كوچك و... را می خورد. یكی از راهكارهای مفید در مزارع پرورش قورباغه برای جذب بیشتر حشرات و سایر بندپایان به عنوان غذای اصلی قورباغه ها روشن كردن چراغ در شب است. این عمل موجب حركت آنها به سمت منبع نور شده و به این وسیله در دسترس قورباغه ها قرار می گیرند.
    قورباغه ها پس از رسیدن به وزن مطلوب و رشد كافی صید شده و در صورتی كه هدف پرورش استفاده از گوشت باشد پس از جدا كردن قسمت های ناقد ارزش خوراكی و با رعایت موزاین بهداشتی جهت مصرف به صورت: تازه، منجمد و یا كنسروی آماده می شوند.
    
    پرورش نیمه طبیعی و طبیعی
    این روش با وارد كردن تعدادی مولد به بركه ها و مرداب هایی كه حصاركشی شده اند انجام می شود. در روش طبیعی نیز قورباغه ها را از سطح طبیعت جمع آوری می كنند. این روش در كشورهایی كه به دلیل كمبود منابع غذای زنده برای این جانور و هزینه بالای نیروی انسانی و كارگری امكان پرورش مصنوعی مقرون به صرفه نیست انجام می شود.
    
    صادرات و بازار هدف
    گوشت قورباغه از نظر طعم و مزه نزدیك و مشابه گوشت گوساله است و در بسیاری از كشورهای اروپایی از قبیل: فرانسه، ایتالیا، اسپانیا و همچنین در كشورهای آمریكایی مثل آمریكا و كانادا محبوبیت بالایی دارد. به طور مثال كشور آمریكا سالانه حدود 1500 تن گوشت قورباغه وارد می كند. در زمینه صادرات كشورهای جنوب شرق آسیا از جمله: اندونزی، بنگلادش، چین و ژاپن جزء بزرگ ترین صادركنندگان به شمار می آید. در این میان كشور اندونزی بزرگ ترین كشور اسلامی جهان فقط در سال های دهه ی 1990 سالانه بیش از 8000 تن قورباغه پرورش و به بازار عرضه كرده است.
    
    شروع فعالیت در این بخش
    متقاضیان فعالیت در این بخش باید با مراجعه به سازمان دامپزشكی كشور و اخذ پروانه بهره برداری، برای واردات مولد گونه های گوشتی اقدام كنند و یا از قورباغه بندرانزلی برای پرورش استفاده كنند. لازم به ذكر است ضوابط بهداشتی تكثیر و پرورش این جانور همانند ضوابط بهداشتی آبزیان دیگر بوده و متقاضیان باید بعد از اخذ موافقت اصولی از سازمان شیلات برای پروانه تاسیس و بهره برداری بهداشتی از سازمان دامپزشكی كشور اقدام كنند.
    لازم به ذكر است پرورش قورباغه به منظور صادرات از سوی نماینده ولی فقیه در سازمان دامپزشكی حلال اعلام شده است.
    می توان با تدوین برنامه ای اصولی و هدفمند و استفاده از تجربیات كشوهای موفق در این زمینه و دقت در رموز موفقیت آنها (از جمله كیفیت و بسته بندی مرغوب و قابل رقابت در بازارهای جهانی) و نیز امكان دریافت تسهیلات برای فعالان این بخش و حمایت از آنها راه را برای حضور گسترده مشتاقان به سرمایه گذاری و شركت در این صنعت و تجارت پررونق هموارتر كرد.
     دانشجوی دكتری دامپزشكی *


پرندگان زینتی، مرغ شاخدار

پرندگان زینتی، مرغ شاخدار

مرغ شاخدار جزء راسته گالی فرمیس، خانواده فزان ها و زیرخانواده نومیدین طبقه بندی می شود. مرغ های شاخدار بر حسب ضمائم موجود در سربه سه فرم ظاهر می گردند. موطن اصلی آنها آفریقا است.
    مرغ های شاخدار به شكل گله ای زندگی كرده و به آنها مرغ مصری و مرغ فرعون نیز اتلاق می شود. این پرنده، علاوه بر حشرات و مارها، علاقه زیادی به خوردن جوانه های گیاهی مخصوصا جوانه های بادام زمینی دارند. در زمان های قدیم، مرغ شاخدار نزد مصریان پرنده ای مقدس به شمار می رفت، اهلی كردن آنها را به یونانیان و رومی ها نسبت می دهند.
     این مرغان به علت دارا بودن بدنی قوی و نسبتا گرد و توپر جلب توجه می كنند. بال های آنها كوتاه بوده و قدرت چندانی جهت پرواز كردن ندارند، دم آنها مانند دم مرغ خانگی پهن نبوده و ظاهری همانند آنها ندارند.
    تكامل پرهای بدن به صورت كامل و اكثر آنها كوتاه و به رنگ خاكستری است. سر آنها پرهای كمی داشته و منقار نسبا بزرگ و شاخی رنگ آنها سبب سبب جلب توجه بیننده می شود. در سطح منقار رنگ قرمز و در بعضی موارد رنگ زردی جلب توجه می كند كه به تدریج به زایده ای قرمز رنگ تبدیل می شود. به همین علت این دسته از مرغان را مرغ شاخدار می گویند. در برخی انواع آنها این زائده به صورت برجستگی كاكل مانندی دیده می شود كه باعث شده حتی به آنها كلاهدار یا كاكلی هم اطلاق شود. در جنس نر این پرنده زائده كلاه مانند قدری بزرگتر است و در صورتی كه فرد بیننده دارای آشنایی لازم و تجربه كافی باشد، می تواند از روی این مشخصه جنسیت پرنده را تشخیص دهد.
    نژادهای مرغ شاخدار از آفریقا سرچشمه گرفته و 8 گونه دارد، كه شامل دو زیر گونه می شود.
    
    مرغ شاخدار كلاهدار و مرغ شاخدار كاكل دار
    نوع وحشی این پرنده سالی یك یا دو بار اقدام به لانه سازی كرده و حدود 10 تخم نیز می گذارد. این راندمان ناچیز در نوع اهلی آن به طور قابل ملاحظه ای افزایش داده شده است.
    مخصوصا در این مورد، فرانسوی ها و ایتالیایی ها به طور گسترده ای كار كرده اند. تفكیك جنس در جوجه های یكروزه براساس فرم رویش پرها و نیز به روش ژاپنی امكان پذیر است. مرغ های شاخدار در سن 7-6 ماهگی به سن بلوغ رسیده و در این سن وزنی حدود 2-7/1 كیلوگرم خواهند داشت. آنها را اغلب با روش بستر و یا نسبت 4 ماده به یك نر نگهداری می كنند.
    
    مدیریت پرورش
    مرغ های شاخدار پرورشی از لحاظ جنس تفكیك شده و در سالن های نیمه تاریك بر روی بستری از سبوس گندم یا مواد دیگر نگهداری می شوند. تعداد 8-6 قطعه آن را می توان در واحد سطح جای داد. از سن 6-5 هفتگی از چوب های خواب و جعبه فضولاتی كه 30 درصد از سطح سالن را اشغال می نمایند استفاده می كنند. برای هر 6 قطعه مرغ شاخدار یك متر چوب خواب منظور می شود. معمولا سعی می نمایند كه سن بلوغ را در آنها به تعویق بیندازند تا درصد باروری را افزایش داده و اندازه تخم ها را به حالت یكنواخت در آورده و تعداد آنها را فزونی بخشند. با اجرای برنامه های نوری به این هدف دست می یابند كه به نمونه ای از آن اشاره می گردد:
    
    جوجه ها تا 10 روزگی هر روز 24 ساعت روشنایی
    از 14-10 روزگی هر روز 21 ساعت نور دریافت می كنند/ سپس این مدت به مرور كاهش یافته، چنان كه از هفته سوم تا بیست و ششم به 7 ساعت می رسد./ بین سنین 26 تا 28 هفتگی مدت روشنایی را تدریجا به 14 ساعت افزایش می دهند.
    شدت نور در سه روز اول زندگی 3 وات برای هر مترمربع سطح سالن و سپس 3/0 وات برای همین سطح تا سن 26 هفتگی است. معمولا از 26 هفتگی كه مرغ های شاخدار را به قفس ها منتقل می نمایند، شدت نور تا 28 هفتگی مجددا 3 وات به ازاء هر مترمربع خواهد بود.
    برای مرغ های شاخدار در حال رشد نیز مشابه همین برنامه نوری را می توان اعمال نمود، با این تفاوت كه از 21 هفتگی به بعد به ازاء هر هفته یك ساعت به مدت روشنایی افزوده، به طوری كه در جابه جایی آنها از بستر به قفس در هفته 28، مدت روشنایی به 14 ساعت برسد.
    مرغ های شاخدار پرورشی را 90-80 درصد در قفس و در سالن های نیمه تاریك با تهویه مناسب نگهداری می كنند. چون مرغ های شاخدار نسبت به صدا و ورود ناگهانی اشخاص و روشن و خاموش شدن چراغ عكس العمل نشان داده و اكثرا شدید می ترسند، لذا استفاده از سالن های نیمه تاریك توصیه می شود.
    معمولا تغییر روش نگهداری از بستر به باطری برای نرها از هفته بیست و چهارم و برای مرغ های شاخدار در هفته بیست و ششم صورت می گیرد. این باطری ها اغلب سه طبقه و مشابه باطری هایی است كه برای مرغ ها مورد استفاده قرار می گیرند.
    از آن جا كه مرغ های شاخدار در روش بستر به آبخوری های ناودانی عادت می كنند و تغییر این عادت به آبخوری قطره ای در روش قفس به درازا می كشد و اختلالاتی در تولید و بنیه آنها به وجود می آید، لذا باید 4-3 هفته قبل از تغییر روش، ضمن استفاده از آبخوری های ناودانی از نو.ع قطره ای نیز استفاده شود تا بعدا مشكلی در این رابطه به وجود نیاید.
    حرارت سالن نگهداری را 22-20 درجه سانتی گراد با رطوبتی در حدود 60-55 درصد توصیه می كنند. غذای مخصوص مرغ های شاخدار پرورشی را باید 3-2 هفته قبل از تغییر روش نگهداری در اختیار آنها گذاشت.
    اولین تخم به طور معمول در سن 31 هفتگی گذاشته شده و راندمان گله در 34 هفتگی به 7 درصد و در 36 هفتگی به 85-80 درصد رسیده و تا 40 هفتگی تداوم یافته و سپس به زیر 50 درصد كاهش می یابد. پس از این مرحله نرها با 8/1 كیلوگرم و ماده ها با 2/2-2 كیلوگرم آمده ذبح هستند.
    در نگهداری جوجه ها برای پرواربندی، در مرحله نخست نیاز حرارتی آنها باید تامین گردد. میزان این حرارت 38-36 درجه سانتی گراد در هفته اول بوده كه هر هفته 3-2 درجه سانتی گراد آن را كاهش می دهند.
    اغلب مدت روشنایی را 16 ساعت از 24 ساعت توصیه می نمایند، ولی این مدت می تواند 24 ساعته نیز باشد. آنچه كه مهم بوده و باید به آن توجه داشت، خاموشی های مستمر و طولانی است كه نباید پیش آید، چون بر اثر آن، ترس بر پرنده ها مستولی شده و به یك گوشه هجوم برده نتجیتا تعداد زیادی از آنها بر اثر ازدحام تلف می گردند. بهتر است منبع نور در 2 متری سطح كف سالن استقرار یابد. رطوبت نسبی هوا را در داخل سالن باید بین 60-55 درصد ثابت نگهداشت.
    آبخوری ها و دانخوری های كه برای مرغ ها به كار می روند، می شود برای مرغ های شاخدار نیز مورد استفاده قرار گیرند. از آن جا كه این پرنده نسبت به سایر طیور میزان زیادتری از غذا را حیف و میل می كند، لذا روی دانخوری ها را با فواصل معین، مفتول های فلزی نصب می كنند تا از ریخت و پاش جلوگیری گردد.
    طول دانخوری تا سن 2 هفتگی، 5/1 سانتی متر و از 7 هفتگی به بعد 5/2 سانتی متر برای هر قطعه كافی است. یك آبخوری سیفونی اتوماتیك معمولا برای 100 قطعه جوجه یكروزه كافی خواهد بود. از آن جا كه مرغ های شاخدار به مایكوز حساس هستند، لذا بستر باید از مواد بسیار مرغوب و تمیز انتخاب شود. برای اطمینان علاوه بر ضدعفونی بستر باید از قارچ كش ها نیز استفاده كرد.
    
    تغذیه و مواد مغذی
    مطالعات كمی بر روی احتیاجات مواد مغذی مرغ شاخدار صورت گرفته است. فرض كلی بر این است كه احتیاجات پروتئینی مرغان شاخدار بیشتر از مرغ های محلی است.
    بلام ایتال، مقدار پروتئین را برای دوره 0 تا 4 هفتگی 24 تا 26 درصد، 4 تا 8 هفتگی 19 تا 20 درصد، 8 تا 12 هفتگی 16 درصد و یا كمتر از این مقدار را توصیه كرده در حالی كه هوقوز و جان حداقل میزان 21 درصد پروتئین در جیره ی استارتر و مقدار 17 درصد پروتئین جیره ی پس دان را توصیه كردند. تعداد زیادی از مواد غذایی مانند ذرت، كنجاله ی بادام زمینی، كنجاله ی تخم پنبه و غیره را می توان در فرمول غذایی جیره مرغان شاخدار در روش پرورش متراكم جای داد.
    تحقیقات نشان داده است كه عمده غذای موجود در چینه دان مرغ شاخدار وحشی ذرت است و می توان ذرت را در فرمول غذایی جیره ی مرغان شاخدار محسوب شده به نسبت 20 درصد در جیره ی پیش دان، 25 درصد جیره ی پس دان، 30 درصد جیره ی رشد، 50 درصد جیره ی خروس های بالغ و 70 درصد جیره ی مرغ های بالغ جایگزین كرد.
    جدول زیر می تواند به عنوان راهنمایی برای جیره بندی غذای مرغ های شاخدار مورد استفاده قرار گیرد.
    نیاز مرغ های شاخدار به مواد غذایی بر حسب (كالری 1983)
    جای جدول
    برای جلوگیری از حیف و میل غذا توصیه می شود كه آن را به صورت پلت درآورده و كنترل شده توزیع كنند. میزان مصرف غذا در دوره تخمگذاری بین 110-100 گرم در روز برای هر قطعه است. مرغ های شاخدار تا سن 25 هفتگی تقریبا 12- 5/11 كیلوگرم در ماده ها و 10-8/9 كیلوگرم در نرها غذا مصرف می نمایند. ضریب مصرف غذایی در نرها 4-1 است.
    معمولا درصد تلفات مرغان شاخدار ناچیز و در حدود 3-1 درصد است. در این رابطه تفاوت معنی دار بین دو جنس وجود ندارد. براساس تحقیقات دی بست جنس نر تا سن 6- 4 هفتگی رشد سریعتری نسبت به جنس ماده داشته و در بین 14-10 هفتگی این امر برعكس شده و ماده ها رشد سریعتری خواهند داشت. از سن 15 هفتگی تفاوت رشد در دو جنس كاملا مشخص گشته و به طوری كه همانند بلدرچین، كه جنس ماده سنگین تر است، در سن 30 هفتگی مرغ های شاخدار حدودا 300 گرم سنگین تر از جنس نر هستند.
    لاشه مرغ های شاخدار را،تازه یا منجمد به بازار عرضه می كنند. در فرانسه این پرنده را در سنین مختلف برای اهداف گوناگون ذبح و به بازار می فرستند.
    
     بیماری ها و تلفات
    نشان داده شده است كه مرغان شاخدار بالغ نسبت به طیور دیگر مقاومت بیشتری نسبت به تعداد زیادی از بیماری های ویروسی و باكتریایی دارند، اما در یك گلر وارداتی از پلاسترای شیوع بیماری نیوكاسل در نیجریه گزارش شده است. بیماری نیوكاسل در جوجه های گوشتی بهتر از مرغ شاخدار ظاهر می گردد. بیماری نیوكاسل در مرغان شاخداری كه در شرایط روستایی پرورش داده می شوند 1307 درصد شیوع داشته است.
    ویروس بیماری نیوكاسل كه از جوجه ها، مرغ ها و مرغان شاخدار گرفته شده بود به دو گروه از مرغان شاخدار تزریق شد. نتایج نشان داد كه مرغان شاخدار حساسیت بیشتری به سویه گرفته شده از مرغان نسبت به سویه های گرفته شده از مرغان شاخدار نشان دادند و این آزمایش منجر به این نتیجه شد كه احتمالا ممكن است مرغان شاخدار به همه ی سویه های ویروس نیوكاسل حساس نباشند. سویه های لننوژنیك و مزوژنیك بارامیكسوویروس یك اثری روی مرغ شاخدار ندارند در حالی كه نوع ولوژنیك بر روی مرغ شاخدار اثر می گذارد.
    مرغ شاخدار بالغ به طور نسبی در مقایسه با مرغ ها و جوجه های بومی بیماری های كمتری دارد. مرغان شاخدار جوان به بیماری ها به خصوص در طول هفته های اول زندگی مقاوم نیستند.
    فاكتورهای مدیریتی در هر دو نوع سیستم پرورش آزاد و متراكم نشان دادند كه تاثیر مهمی در ایجاد تلفات دارند. مدیریت ضعیف سبب ایجاد استرس، شرایط آب و هوایی بد و صدماتی به پرندگان می شود.
    چهارده نوع بیماری (ویروسی، باكتریایی، انگلی و كمبود تغذیه ای) كه دلایل مرگ و میر جوجه ها در شرایط پرورش متراكم بودند تشخیص داده شده اند.
    بیماری های شناخته شده اصلی عبارت بودند از: كوكسیدیوز، هلمینتازیس، سالمونلوز، امفالیتیز و سندرم خمیدگی انگشتان پا (كمبود ویتامین B2) مشاهده شده اند. در شرایط پرورش آزاد مرگ جوجه ها قبل از سن 8 هفتگی بحرانی و وخیم است، تلفات تا قبل از این سن می تواند به 60 درصد هم برسد.
    از بین آزمایشات باكتریایی و میكروبیولوژی، تعدادی از باكتری های بیماری زایی كه از بدن پرندگان مرده جدا شده بودند عبارتند از: ایكولای، سالمونلا، گلبسیلا، پزودوموناس، پرتوزوآ و كاندیداآلبیكن بودند.
    عواملی كه سبب تلف شدن جوجه ها می شدند شامل بیماری های دستگاه گوارش (80 درصد)، بیماری های دستگاه تنفسی (57 درصد)، بیماری های دستگاه ادراری (27 درصد) بودند، در حالی كه بیماری های كوكسیدیوز (48 درصد)، هلمیاتوس (39 درصد)، كلی باسیلوس (24 درصد)، سالمونلوز (23 درصد)، بورسیتز (20 درصد) و تریكوموناس (6 درصد) از عوامل اصلی تلفات در مرغ شاخدار جوان می باشند.


پرورش تمساح

پرورش تمساح

نویسنده: اصغر مباركی كارشناس سازمان حفاظت محیط زیست و عضو گروه تخصصی كروكودیل(amobaraki@yahoo.com)

پرورش تمساح یك صنعت جدید به شمار می آید كه تولیدات حاصل از این صنعت بیشتر مورد توجه بازار مد و فروشگاه های لوكس می باشد. این صنعت عمدتاٌ وابسته به جمعیت های تمساح های وحشی است كه ممكن است خارج از نفوذ و دسترس مزرعه داران باشد.
     هرگونه اقدام برای پرورش تمساح نیاز به ارزیابی دقیق تمام اجزاء و متغیرهایی دارد كه ممكن است موفقیت زیست شناختی و اقتصادی آن را تحت تاثیر قرار دهد. یك مزرعه دار، باید مطمئن باشد كه طرح او برآورد كننده همه نیازها بوده و به همه موارد در مسیر تولید توجه داشته است. پرورش تمساح نیاز به سرمایه گذاری كافی در زمینه امكانات، وسایل و موجودی گله های پرورشی دارد. علاوه برآن كیفیت پوست گونه های هدف به طور روشن و مشخصی خیلی مهم است. در شرایط یكسان، گونه های با پوست كلاسیك نسبت به گونه های غیر كلاسیك دارای ارزش اقتصادی بیشتر می باشند، زیرا قیمت پوست آنها بطور محسوسی بیشتر است.
     گونه ی كلاسیك به گونه هایی اطلاق می شود كه در پوست ناحیه شكمی دارای فلس ها یا به بیان صحیح تر سپرهای كوچك و صفحات استخوانی بسیار كم در زیر آنها می باشند كه از جمله آنها می توان به تمساح آب شور (Crocodylus porosus)، تمساح نیل (C.niloticus) و حتی تمساح مردابی (C.palustris) اشاره نمود (تصویر شماره 1). گونه های غیر كلاسیك گونه هایی هستند كه در زیر بافت پوست ناحیه شكمی دارای صفحات استخوانی نیز می باشند و به همین لحاظ با توجه به اینكه كار پرداخت و تهیه چرم از آن سخت است دارای ارزش كمتری هستند و تنها پوست ناحیه پهلوی این گونه ها مورد استفاده قرار می گیرند و كیمن ها (گونه هایی از خانواده آلیگاتوریده) از این گروه محسوب می شوند.
    در حال حاضر 23 گونه تمساح وجود دارد كه در تمام نقاط جهان پراكنده می باشند و شامل: آلیگاتورها و كیمن ها (8 گونه)، تمساح های حقیقی (13 گونه)، گاریال شبه گاریال (2 گونه) هستند كه زیستگاه های آبی مناطق حاره ای را اشغال نموده اند.
    سه منبع عمده و اساسی برای پرورش موفقیت آمیز تمساح عبارتند از : گله پرورشی، غذا و پول یا سرمایه. در برخی از كشورها بخصوص كشورهای در حال توسعه ممكن است كه تخم تمساح های وحشی به سادگی و راحتی و با قیمت پائین در دسترس باشد اما غذای ارزان برای غذادهی تمساح ها پرورشی وجود نداشته باشد. در برخی دیگر از كشورها ممكن است منابع مالی جهت توسعه و نیز پروتئین زاید برای غذ ادهی در دسترس باشد ولی منابع تمساح كه بتوان براساس آن یك برنامه بهره برداری پایدار را اجرا نمود وجود نداشته باشد.
    تمساح ها به عنوان گونه های كلیدی در زیستگاه خود به شمار رفته و دارای تاثیرات مثبت زیادی بر آن بوده و فعالیت های آنها باعث بقاء و حفظ ساختمان و عملكرد اكوسیستم می شود. تمساح ها دارای جنبه های منحصر به فرد تاریخ طبیعی هستند كه چالش مخصوصی را برای حفاظت آنها به وجود می آورد. اغلب گونه های تمساح ها به خاطر پوست گران قیمت شان مورد بهره برداری قرار گرفته اند كه پشتوانه تجارت جهانی به ارزش سالانه بیش از 200 میلیون دلار آمریكاست. آنها همچنین تحت تاثیر شدید نابودی، تخریب و آلودگی زیستگاه خود هستند. كاهش و نابودی هر یك از گونه های تمساح ها نشانگر افت و نابودی معنی دار تنوع زیستی و پتانسیل اقتصادی و دوام و بقاء اكوسیستم ها است.
     بهره برداری از هر كدام از منابع حیات وحش باید بهره برداری پایدار باشد، بدین مفهوم كه استفاده از آن منبع باید در حد ظرفیت آن منبع باشد. در زمینه استفاده از تمساح ها، بهره برداری پایدار باید طوری باشد كه هم به حفاظت از خود گونه و هم زیستگاه آن در طبیعت كمك نماید. بخش كلیدی برای موفقیت برنامه های بهره برداری پایدار در گرو فواید اقتصادی است كه از انجام فعالیتهای حفاظتی بر روی جمعیتهای حیات وحش عاید مردم محلی می شود. برنامه های مدیریت پایدار كه منجر به فواید حفاظتی مستقیم می شوند را می توان به دو دسته تقسیم نمود:
    1- برداشت:
    منظور از برداشت استحصال مستقیم تمساح هایی از طبیعت است كه در حد اقتصادی بزرگ شده اند. برداشت بطور سنتی و مرسوم روشی بوده كه برای برداشت حیوانات به منظور استفاده از پوست آنها به كار می رفته و به خاطر اینكه با روش های معمول برای شكار روزمره (امرار معاش) یكسان می باشد، غالباٌ بیشترین ارتباط را با جوامع بومی داشته است. این روش سود اقتصادی مستقیم برای مردم در بر دارد. این روش ممكن است دربرگیرنده استحصال تعدادی از افراد بالغ و زاد آور نیز باشد بنابراین از نقطه نظر مدیریتی توصیه نمی شود.
    2- پرورش:
     1-2) پرورش یا گله داری (Ranching)
    گله داری نوعی برنامه برداشت تغییر شكل یافته است كه در آن تمساح های جوان یا تخم هایی كه از طبیعت برداشت شده اند در اسارت مورد پرورش قرار می گیرند. حیوانات در حالت اسارت تا اندازه تجارتی (2-1 متر) ، بسته به نوع گونه و وضعیت بازار، پرورش داده شده و پس از كشتار پوست و محصولات آن بصورت اقتصادی فروخته می شوند.
    2-2) مزرعه داری (Farming) :
    این روش به سیكل بسته پرورش تمساح ها در اسارت اطلاق می شود. حیوانات بالغ و زادآور در اسارت نگهداری می شوند و تخم های گذاشته شده توسط تمساح های ماده جمع آوری شده و بطور مصنوعی تفریخ می شوند و سپس نوزادان تا اندازه تجاری پرورش داده می شوند. این روش از نظر اقتصادی نیز دارای نكات مثبتی است.
    قوانین و مقررات بین المللی
    تجارت تمساح ها و محصولات آنها در سطح جهانی و بین المللی از طریق كنوانسیون منع تجارت جهانی گونه های جانوری و گیاهی در معرض خطر انقراض(سایتیس (CITES كنترل می شود. روش اعمال مقررات سایتیس در مورد تمساح ها بسیار پیچیده تر از اعمال این روشها در مورد سایر گونه ها است. اكثر گونه های تمساح ها در ضمیمه شماره یك كنوانسیون گنجانیده شده اند كه اجازه هیچگونه تجارتی را به دولت ها نمی دهد مگر اینكه آنها در اسارت پرورش یافته باشند. سایر گونه هایی كه در ضمیمه شماره 2 قرار دارند منعی برای تجارت آنها وجود ندارد به شرطی كه مجوز لازم را برای صادرات اخذ كرده باشند.
    در حال حاضر با توجه به قوانین سایتیس4 سطح مختلف كنترل تجارت وجود دارد:
    1- ضمیمه شماره I : این بخش شامل كلیه گونه های در معرض تهدید است كه ممكن است وضع حفاظتی آنها تحت تاثیر تجارت قرار گیرد. تجارت هر یك از این گونه ها باید تنها در شرایط خاص صورت پذیرد. صادرات حیوانات وحشی برای استفاده مولد جهت اهداف پرورشی مجاز نیست مگر اینكه هدف انگیزش برنامه های پرورشی جهت اطمینان از بقاء گونه ها باشد.
    2- ضمیمه شماره یك (تولید در اسارت برای اهداف پرورشی):
    در مورد گونه هایی كه در ضمیمه شماره یك قرار دارند ولی برای اهداف اقتصادی در اسارت تولید و پرورش یافته اند، مقررات ضمیمه شماره دو اعمال می شود و شامل تمساح هایی می شود كه در اسارت متولد شده و یا والدین آنها در اسارت جفت گیری كرده اند یعنی تمساح هایی كه از تخم هایی كه در اسارت گذاشته و تفریخ شده اند بوجود آمده اند. اهداف چنین كارگاه هایی نباید شامل حفظ جمعیت طبیعی باشد و باید بدون چشم داشت از طبیعت اداره شوند.
    ضمیمه شماره 2 (منتقل شده از ضمیمه شماره یك برای گله داری) :
    در این بخش، گونه های ضمیمه شماره یك كه به نظر اعضاء در آینده نه چندان طولانی در معرض خطر قرار خواهند گرفت و ممكن است از طریق فعالیت های گله داری امیدی برای ادامه بقائشان باشد را می توان به ضمیمه شماره 2 منتقل نمود به شرط آنكه معیارهای مدیریتی قاطع و علمی با آن همراه باشد.
    ضمیمه شماره دو (انتقال از ضمیمه شماره یك بر اساس سهمیه)
    در این گروه تنها به بخش محدودی از پوست های حیوانات ضمیمه شماره یك اجازه صادرات داده می شود. میزان سهمیه توسط توافق های بین المللی تعیین می شود و باید براساس مطالعاتی كه اثرات احتمالی چنین برداشتی را پیش بینی كرده است باشد. این سهمیه ممكن است برای حیوانات حاصل از صید از طبیعت یا پرورشی و یا پوست به صورت مجزا تعیین گردد.
    برای صادرات پوست (براساس هر یك از روشهای مذكور) ، پوستها باید توسط برچسب هایی علامت گذاری شوند كه دربرگیرنده یك شماره انحصاری باشد.
    
    تولیدمثل در اسارت
    نگهداری تمساح های زادآور از آنجایی كه محوطه زیادی از زمین را اشغال می كند و هزینه های ساخت و ساز زیادی در بر دارد گران تمام می شود. علاوه برآن هزینه هایی نظیر غذا، آب، نگهداری و مراقبت دائم را نیز باید مد نظر قرار داد. اگر امكان تهیه این گروه از حیوانات از طبیعت میسر نباشد، فراهم سازی و تامین گله پرورشی در اسارت ممكن است یك الزام طولانی مدت و پرخرج باشد زیرا بیشتر تمساح هایی كه دارای اهمیت اقتصادی هستند 6 سال یا بیشتر طول می كشد تا با موفقیت تولیدمثل كنند. رژیم غذایی در این زمینه نقش بسیار مهمی را ایفا می كند و در برخی موارد ثابت شده كه گوشت قرمز نسبت به گوشت ماهی، دارای تاثیرات بهتری می باشد، لذا الزاماً و اجباراً برنامه غذائی مناسب متشكل از منابع پروتئینی مناسب باید در اختیار تمساح های پرورشی قرار گیرد . بنابر این مواردی نظیر آنچه كه برخی افراد غیر مطلع ، مبنی بر استفاده از ضایعات كشتارگاهی اظهار می كنند مردود و غیر قابل استفاده خواهد بود. این بدان معنی است كه تامین غذای مورد نیاز تمساح ها نیز در بر گیرنده هزینه قابل توجهی خواهد بود. موفقیت اقتصادی و زیست شناختی نگهداری تمساح های پرورشی در اسارت بطور عمده به نوع گونه ها بستگی دارد كه عواملی نظیر نسبت جنسی، میزان آب، زمین و گله پرورشی در بین گونه ها بسیار متفاوت است. در ارزیابی موفقیت تولیدمثل در اسارت، تعداد نوزادان زنده هر والد شاید تنها معیار اندازه گیری قابل قبول و معنی دار برای این موفقیت باشد. كیفیت تخم های گذاشته شده نیز بطور فاحشی با هم فرق می كند و در بسیاری از موقعیت های پرورش در اسارت ناباروری و مرگ زود هنگام جنین می تواند باعث نابودی و عدم بقاء 70-60 درصد تخمها شود.
        
     تمساح برای رسیدن به سن مناسب كشتار نیازمند مدت زمان طولانی است
    
    
    پوست تمساح
    قسمتی از پوست تمساح كه دارای بیشترین ارزش می باشد و در تولید انواع محصولات مورد استفاده قرار می گیرد پوست ناحیه شكمی تمساح های كلاسیك ( بدون دكمه های استخوانی زیر پوست) و ناحیه پهلوها در گونه های غیر كلاسیك نظیر كیمن ها (دارای دگمه های استخوانی زیر پوست ناحیه شكم) می باشد و در كل به ناحیه زمینه یا بافت مشهور است. این ناحیه بخشی از پوست بین گلو، تمامی شكم و نیم یا بخشی از دم را در برمی گیرد. معمولاٌ پوست ها به سه دسته تقسیم می شوند كه به پوست های درجه 2 و درجه 3 به ترتیب 75 درصد و 50 درصد كل قیمت تعلق می گیرد. پوست ها زیر درجه 3 اغلب مشتری خاصی ندارند. در صورتی كه پوست ها دارای لكه، پارگی، گندیدگی، سوراخ و یا هر نوع آسیب باشند قیمت نازلتری خواهند داشت.
    تبدیل پوست به چرم خود فرآیند بسیار حساس و طولانی است كه دربرگیرنده مواردی نظیر خیساندن، تراشیدن گوشت، آب آهك زدن، آهك زدایی، شست و شو، سفیدكاری و در نهایت دباغی (كه خود شامل چندین مرحله است) و رنگرزی است. هزینه های مربوط به این بخش، مهارت ها و فنون لازم برای انجام آنها و مدت زمان مورد نیاز برای آن را نیز حتماٌ باید مدنظر قرار داد و اقتصادی یا مقرون به صرفه بودن انجام این مراحل خود بسته به عوامل و شرایط مختلف، جای سؤال خواهد داشت. این در حالی است كه انجام این عملیات علاوه بر مهارت و تجربه نیاز به امكانات و تجهیزات ویژه آن دارد. به بیان دیگر اینكه امكان ایجاد یك كارخانه دباغی پوست تمساح در ایران مستلزم هزینه بسیار زیاد، آنهم در صورت امكان خرید تكنولوژی، و تقریباً در حد غیر ممكن خواهد بود. نتیجه اینكه تمام پوست های تولیدی می بایست به صورت خام به فروش برسد كه قیمت آن در صورت داشتن شرایط مذكور در بالا حدود 500-400 دلار خواهد بود.
    مفهوم دیگر این واقعیت آنكه ذكر قیمت هایی نظیر 5 یا ده هزار دلار برای یك تخته پوست در برخی سایت ها كه پرورش تمساح را تبلیغ می كنند نشان از بی اطلاعی و عدم آگاهی آنها و شاید رسیدن به اهداف شخصی دیگر با به خطر انداختن سرمایه دیگران می باشد. البته این نیز خود جای سوال و تعجب دارد كه چگونه برخی كه نه تجربه عملی و علمی دارند و نه از نزدیك تمساح را دیده یا لمس كرده اند چگونه می خواهند به دیگران پرورش آن را بیاموزند؟
    
   
    
    
    تولید پوست و محصولات با كیفیت بالا نیاز به تخصص، تبحر و داشتن امكانات و تكنو لوژی لازم دارد.
     
    
 
    شرایط و ویژگیهای محیط پرورش
    تمساح ها جزو گونه هایی هستند كه پراكنش آنها عمدتاٌ در مناطق حاره های و گرمسیری و مرطوب متمركز است و مهمترین شرط برای دستیابی به حداكثر میزان رشد فراهم ساختن محیطی مناسب از نظر دمایی و رطوبت است.
    مهم ترین ویژگی های یك محیط مناسب برای پرورش و نگهداری تمساح در سطح اقتصادی عبارتند از:
    - تامین دمای مناسب (دمای ثابت 30 درجه سانتیگراد)
    - تامین رطوبت مناسب
    - تامین محیطی عاری از هر گونه استرس و فشار كه منجر به وقفه در رشد نشود.
    لذا با توجه به شرایط مذكور و نیز شرایط اقلیمی ایران هرگونه اقدام جهت انجام فعالیت های پرورشی روی این گونه ها حداقل در بخش عمده ای از سال می بایست در فضای سرپوشیده بصورت سوله یا گلخانه انجام پذیرد كه امكانات تنظیم دما و رطوبت در آن مهیا باشد.
    تعبیه و ساخت استخرهای پرورش در داخل سالن ها نیز بسته به نوع و روش مورد استفاده جهت انجام فعالیت متفاوت خواهد بود. بدیهی است كه احداث و اداره یك مزرعه پرورش تمساح نیاز به داشتن آگاهی كافی از زیست شناسی این گونه ها و نیز فرایند نگهداری و پرورش خواهد بود.
    
    منابع:
    مباركی. اصغر- سید امیر ایافت. 1386: تمساح : پرورش و حفاظت. انتشارات روز نو
    مباركی، اصغر- 1387- گونه های مناسب تمساح برای پرورش در ایران، مجله دام كشت و صنعت، شماره 102


پرورش جوجه تیغی (تشی)

پرورش جوجه تیغی (تشی)
پروش تشی
    امسال به نام سال اصلاح الگوی مصرف نام گذاری شده است. اصلاح الگوی مصرف فقط به این معنا نیست كه در مصرف آب و برق صرفه جویی شود، بلكه باید در هر جای ایران به هر طریقی كه می توانیم برای این كار تلاش كنیم. مثلا ما در بخش كشاورزی می توانیم با پرورش یك گونه داخلی به نام «تشی» كه در داخل كشور به عنوان یك آفت كشاورزی شناخته شده است الگوی مصرفی دارویی كشور را اصلاح نموده و به سمت «طبیعت درمانی» سوق دهیم. ایران دارای تعداد زیادی بیماران تنفسی و جانبازان شیمیایی است كه باید روزانه از داروهای شیمیایی با عوارض خطرناك استفاده كنند ولی می توان با پرورش تشی گوشت آن را در صورت نظارت و بررسی و موافقت كارشناسان جایگزین داروهای شیمیایی كرد. آیا این اصلاح الگوی مصرف نیست . پس چرا وقتی شخصی برای گرفتن مجوز پرورش حیوانات وحشی داخلی مراجعه می كند، با مخالفت شدید مسئولان مواجه می شود. آیا درست است به متقاضی اجازه پرورش آهو را نمی دهند ولی اجازه پرورش كروكودیل نیل را می دهند؟
     تشی
    تشی از خانواده جوندگان است كه وزن آن تا 30 كیلوگرم می رسد و عمرش 15 سال است. این حیوان گیاهخوار بوده و دوره آبستنی آن 112 روز می باشد كه موقع زایمان بچه ها با مو و چشمانی باز متولد می شوند و تا 2 ماهگی شیر می خورند.
    پرورش تشی به 2 صورت باز یا بسته انجام می پذیرد.
    
    پرورش در سیستم باز
     در سیستم باز حیوان در داخل محیط گودی كه دیواره های آن به عمق 1 متر است قرار می گیرد. در این سیستم برای هر جفت از مولدین 15 متر مربع فضا لازم است. گرچه تغذیه حیوان از گیاهانی كه در داخل محوطه رشد می كنند صورت می گیرد، ولی به غذای كمكی نیز احتیاج دارد و برای شرب آنها بهتر است از آب جاری استفاده شود. در این سیستم حیوان فقط یك بار در سال و در موارد نادر 2 بار در سال تولید مثل می كند. این سیستم دارای بازدهی پایینی می باشد ولی هزینه اولیه تاسیس سالن را ندارد.
    
    پرورش در سیستم بسته
    در این سیستم، 2 نوع قفس طراحی شده است: قفس مولدین و قفس پرواربندی كه بچه ها بعد از 2 ماه از قفس مولدین به قفس پرواربندی انتقال داده می شوند.
     در قفس مولدین، هر قطعه تشی به فضای 2 در 5 متر احتیاج دارد كه دارای كفی بتونی می باشد .
    
    امكانات قفس
    اولین مسئله مهم برای قفس مولدین ایجاد لانه است. لانه باید به طول 1 متر وبه عرض نیم متر بوده و در عمق نیم متری زمین كار گذاشته و شیب آن نیز 30 درجه باشد. به علاوه لانه را بایستی در جوار یكی از دیوارها ساخت كه از بیرون دریچه ای برای دستیابی به داخل لانه و یك دریچه در داخل در ورودی قفس وجود داشته باشد كه در مواقع نظافت بسته شود. بستر لانه از كاه می باشد كه به غیر از 3 هفته بعد از زایمان هر هفته باید عوض شود .
    قفس پرواربندی
     فرق این قفس با قفس مولدین، انفرادی بودن آن است. علت انفرادی بودن لانه این است كه حیوانات جوان مخصوصا نرها علاقه خاصی به جنگیدن وبازی كردن با هم را دارند و اگر در قفس جداگانه قرار نگیرند ممكن است پوست و تیغ حیوان آسیب ببیند .
    نكته مهم این كه هنگام ورود به قفس باید از چكمه بلند و یا یك چوب به اندازه یك متر استفاده كرد و علت این است كه تشی و یا هر گونه جوجه تیغی دیگری قدرت تیغ پرتاب كردن ندارد و فقط در مقابله با خطر خود را به صورت توده در آورده و به بدن شخص مهاجم می كوبد كه این امر باعث شكستن نوك تیغ ها و عفونت و در نهایت مرگ حیوان مهاجم می شود.
    
    دوره تولید مثل در سیستم بسته
    در این سیستم می توانیم 4 بار در سال تولید توله داشته باشیم
    یك راهكار برای پرورش تشی در فارم های كوچك
    در كشور ما تشی را به عنوان یك آفت می شناسند و كشاورزان و باغداران وقتی با تشی مواجه می شوند آن را از بین می برند ولی می توان با هماهنگی مسئولان ذی ربط این حیوان را صید كرده و پرورش داد و بعد از دوران تولید تعداد تعیین شده ای را به طبیعت بازگرداند و مازاد را راهی بازار كرد. با این كار با كمترین مقدار سرمایه اولیه، هم اشتغال زایی كرده و هم جلوی انقراض نسل این حیوان را می گیریم.
    
    ظروف غذایی حیوان
    ظروف آب و غذای حیوان باید به گونه ای تعبیه گردد كه فقط سر حیوان وارد آن شود . زیرا به این شكل آب و مواد غذایی آلوده نمی شود. نكته دیگر در مورد ظروف غذایی این كه ظرف آب و غذا بایستی از هم فاصله داشته باشند زیرا تشی عادت دارد مقداری از غذای داخل دهانش را وارد آب كند . تشی علاقه خاصی به نمك دارد به صورتی كه دیده شده است به چوب بری هایی كه از نیترات سدیم استفاده می كنند نزدیك می شود. در طبیعت این حیوان نمك را از خاكهای شور و گیاهان آبی مثل زنبق به دست می آورد و به همین دلیل وجود یك سنگ نمك در داخل قفس برای بالا بردن ضریب تولید ضروری است. روشن كردن 2 الی 3 ساعت لامپ مادون قرمز نیز در افزایش بازدهی نقش به سزایی دارد.
    تشی به علت رشد دندانها علاقه زیادی به جویدن اجسام دارد. برای مقابله با این امر می توانیم جنس ظروف را به گونه ای انتخاب كنیم كه حیوان نتواند آنها را بجود و كار دیگر قرار دادن یك كنده درخت در داخل قفس است كه می تواند به این مسئله كمك كند.
    
    شرایط محیطی
     دمای مناسب برای پرورش تشی بین 20 الی 25 درجه سانتیگراد است كه اگر دما به پایین تر از 12 درجه برسد حیوان فعالیت خود را كم می كند و تمایلی به تولید مثل ندارد. تهویه هوا باید منظم انجام پذیرد زیرا اوره متصاعد شده از ادرار حیوان ممكن است مشكلات تنفسی ایجاد كند . تشی به جریانات هوا حساس است و باعث بیماری حیوان می گردد.
    
    تغذیه تشی
     برای تغذیه تشی می توان از انواع ضایعات كشاورزی و پس مانده صنایع غذایی استفاده كرد. تشی علاقه وافری به سیب زمینی و میوه جات دارد. گاها دیده شده حتی از خرما نیز تغذیه میكند . البته در دوران شیر دهی باید كلسیم به جیره غذایی اضافه گردد تا حیوان مولد ضعیف نشود . هم چنین به جیره غذایی حیوانات جوان باید از موادی كه پروتئین بالا دارند استفاده كرد تا به حداكثر رشد برسند. البته ما برای حیوانات جوان از سنگ نمك استفاده نمی كنیم. از نمك به عنوان چاشنی غذایی استفاده می كنیم. تشی های جوان به سنگینی آب بسیار حساس هستند.
    
    نكته جالب
     تشی های جوان معمولا بعد از تغذیه به صورت درازكش در كف قفس قرار می گیرند كه باعث می شود افراد تصور كنند كه حیوان بیمار است، ولی این امر یكی از نشانه های سالم بودن حیوان می باشد چون نشان می دهد كه حیوان از كل ظرفیت معده خود استفاده كرده است.
    
    حمل و نقل حیوان
     برای حمل و نقل تشی باید به وسیله یك چوب سر پهن، ضربات ملایمی به حیوان وارد آورد كه حیوان بعد از توده شدن به ظرف حمل ونقل انتقال پیدا كند. توجه كنید كه به حیوان نباید بدون محافظ دست زد، زیرا حیوان حتی در حالت توده نیز با برخورد با اجسام خودش را به جسم می كوباند.
    تشی ها بعد از 4 ماه به وزن 8 كیلو گرم می رسند كه وزن ایده آل بازار است
    كشتار حیوان
    به علت توده شدن حیوان دسترسی به رگهای خونی سخت است و به همین سبب حیوان را به روی كمر خوابانده به صورتی كه چاك توده به سمت بالا باشد به وسیله یك چاقوی سر خم یكی از رگهای گردنی را زده و بعد از خروج خون، حیوان ضعیف شده و به راحتی باز می شود و بعد رگهای خونی قطع شده لاشه به قسمت پوست كنی انتقال داده می شود، در این قسمت حیوان را به پشت می خوابانیم. فقط باید دقت كرد تیغ ها به سمت خواب خودشان قرار بگیرند تا به آنها آسیبی وارد نشود و بعد عمل پوست گیری انجام می پذیرد. باید موقع عمل پوست گیری به غدد مقعدی توجه كرد تا به آنها آسیبی وارد نشود زیرا در صورت بی دقتی به گوشت بو و طعم نا مطبوعی می دهد. وقتی پوست همراه با تیغ ها جدا شد، تیغ ها را با دقت به گونه ایی كه به پوست آسیبی نرسد، جدا كرده و به مرحله دباغی انتقال می دهیم . بعد از خالی كردن امعا و احشا كمر را شكانده و لاشه را از روی همان شكستگی در سرد خانه به مدت 4 تا 5 ساعت آویزان می كنیم تا عمل خون گیری انجام پذیرد.
     نكته
     دباغی پوست حیوانات خاص مخصوصا در مقیاس صنعتی حتی در كشورهایی كه مبدا پرورش حیوانات خاص هستند انجام نمی پذیرد. این كار تنها در كارخانجات شركت الدا در كشور فرانسه انجام می گیرد.
    محصولات تشی
     اولین محصول تشی گوشت آن است كه بعد ار عمل خون گیری با توجه به تقاضای بازار بسته بندی و راهی بازار می شود. از پوست تشی یكی از زیباترین و گرانترین چرم های دنیا به دست می آید. از تیغ و جمجمه تمیز شده تشی به عنوان لوازم لوكس تزئینی استفاده می شود از امعا و احشای تشی می توان برای تغذیه دام و طیور استفاده كرد.
     بازار هدف
     در پرورش حیوانات خاص مهمترین نكته پیدا كردن بازار هدف است. بازار هدف برای گوشت تشی كشورهای آسیای شرقی می باشد و در داخل همان طور كه گفته شد می توان از آن به عنوان دارو استفاده كرد. بازار هدف برای چرم و تیغ و جمجمه، اروپا و آمریكای لاتین است.


  • کل صفحات:4  
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  •   


آخرین پست ها


آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :