اثر سطوح مختلف مکمل معدنی مولیبدن، گوگرد و آهن بر جذب مس و کیفیت الیاف بز مرخز و گوسفند سنجابی

معینی محمدمهدی*,سوری منوچهر,هژبری فردین,نوریان ابراهیم

* گروه علوم دامی، دانشكده كشاورزی، دانشگاه رازی، كرمانشاه، ایران

در این پژوهش اثر سطوح مختلف مکمل مولیبدن، گوگرد و آهن بر متابولیسم و جذب مس و همچنین خصوصیات کیفی الیاف بررسی شد. بدین منظور از تعداد چهار راس بز نر مرخز یک ساله با میانگین وزن 30(±2) چهار راس گوسفند نر سنجابی 11 ماهه با میاگنی وزن 33(±2.1) کیلوگرم استفاده شد. دام ها در جایگاه های انفرادی نگهداری شده و پس از دوره عادت پذیری به جیره پایه (شامل یونجه، ذرت و جو)، مکمل گوگرد (1-2.5 گرم) سولفات آهن (400-100 میلی گرم) و آمونیوم مولیبدات (30-5 میلی گرم) به هر کیلوگرم کنسانتره اضافه شد. به منظور اندازه گیری میزان مس و تیومولیبدات مس پلاسما در هر سه هفته یک بار خون گیری انجام شد. برای اندازه گیری مس، قطر و رشد الیاف از سطح پوست و از پهلوی سمت چپ هر حیوان با استفاده از یک کلیشه 10 در 10 سانتی متر نمونه های الیاف برداشت شد. با افزایش مکمل عناصر معدنی در جیره، مس پلاسما به تدریج کاهش یافت و در سطح 30-25 میلی گرم مولیبدن و 2-2.5 گرم گوگرد در کیلوگرم ماده خشک جیره، علایم بالینی کمبود مس با کاهش شفافیت و رنگدانه های الیاف ظاهر شد. این علایم در حیوانات مورد آزمایش که از جیره پایه حاوی 8-7 میلی گرم مس در کیلوگرم ماده خشک استفاده می کردند پس از چهار ماه مشاهده شد. نتایج این مطالعه نشان داد که مصرف بیش از 30-25 میلی گرم مولیبدن به همراه 2.5 گرم گوگرد و 400 گرم آهن در جیره روزانه گوسفند و بز موجب کاهش سطح مس در خون و الیاف شد. حساسیت بز مرخز به افزایش این مواد معدنی بیش از گوسفند و علایم بالینی و تغییرات الیاف در بز مرخز زودتر مشاهده شد.

 


اثرات تغذیه ای کولین بر عملکرد تولیدی و برخی فراسنجه های خونی گاوهای هلشتاین شیرده

توغدری عبدالحكیم*,قورچی تقی,ناصریان عباس علی,جعفری آهنگری یوسف,حسنی سعید

* گروه علوم دامی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

در این پژوهش اثرات تغذیه ای کولین محافظت  نشده و محافظت شده شکمبه ای بر تولید شیر، ترکیب شیر و برخی فراسنجه های خونی گاوهای هلشتاین در یک طرح چرخشی متوازن با هشت راس گاو شیرده، چهار تیمار و چهار دوره 21 روزه مورد آزمایش قرار گرفت. تیمارهای آزمایشی شامل: 1- جیره پایه یا شاهد (بدون کولین)، 2- جیره پایه +50 گرم در روز کولین محافظت نشده، 3- جیره پایه + 25 گرم در روز کولین محافظت  شده شکمبه ای و 4- جیره پایه +50 گرم در روز کولین محافظت شده شکمبه ای بودند. گاوها به صورت انفرادی و در حد اشتها دو بار در روز تغذیه شدند. نمونه گیری از شیر و خون به ترتیب در دو و یک روز آخر هر دوره انجام شد. کولین محافظت شده شکمبه ای (50 گرم در روز) سبب افزایش ماده خشک مصرفی و تولید شیر شد. تولید شیر تصحیح شده و چربی شیر در تیمار 50 گرم در روز کولین محافظت شده به طور معنی داری نسبت به تیمارهای شاهد و کولین محافظت نشده بالاتر بود. غلظت پروتئین، لاکتوز و مواد جامد بدون چربی شیر تحت تاثیر تیمارها قرار نگرفت و درصد چربی شیر در هر دو گروه مصرف کننده کولین محافظت شده، افزایش معنی داری نسبت به تیمار با کولین محافظت نشده نشان داد. اختلاف معنی داری بین تیمارها در مورد غلظت گلوکز، کلسترول، تری گلیسرید و ازت اوره ای خون مشاهده نشد. هر چند برخی اثرات مثبت در استفاده از کولین در این آزمایش مشاهده شد، اما برای توصیه های کاربردی نیاز به تحقیقات بیشتر است.

كلید واژه: کولین محافظت شده شکمبه ای، تولید و ترکیب شیر، گاو شیرده، فراسنجه های خونی

 


پژوهشگران دانشگاه تبریز فرمول غذایی متوازن و اقتصادی درتغذیه ماهی قزل آلا ابداع كردند

پژوهشگران دانشگاه تبریز برای نخستین بار در کشور، موفق به ابداع فرمول غذایی متوازن و اقتصادی در تغذیه ماهی قزل آلا شدند.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه تبریز، استادیار بخش تغذیه دام گروه علوم دامی دانشکده کشاورزی،مجری این طرح با اعلام این خبر افزود: منابع پروتئین دریائی به عنوان یکی از مهمترین اقلام تامین کننده پروتئین حیوانی در سبد غذایی ملت ها، سابقه بس طولانی دارد. گوشت قرمز غنی اسیدهای چرب اشباع می باشد که عامل مهمی در بروز بیماریهای عروقی و قلبی به شمار می رود. امروزه گوشت ماهی با دارا بودن اسیدهای چرب غیراشباع نوع امگا- 3  و همچنین اسیدهای آمینه ضروری با قابلیت هضم بالا، کلسیم و فسفر و ویتامینهای محلول در چربی منبع غذایی سالمی در رژیم غذایی جوامع شهری محسوب می شود.
دکتر حسین جانمحمدی افزود: خوشبختانه امروزه در ایران اهمیت مصرف ماهی شناخته شده و مصرف سرانه آن در حال افزایش می باشد. لذا جهت کاهش قیمت گوشت ماهی و در نتیجه تشویق بیشتر جامعه و بویژه فراهم نمودن امکان استفاده گروه های اجتماعی با درآمد پائین به مصرف آن ، کاهش هزینه های تولید هر کیلوگرم گوشت ماهی ضروری ست.
وی، یکی از راه های کاهش هزینه های تولید ماهی قزل آلا را کاهش قیمت هرکیلوگرم غدای مصرفی  بیان کرد وگفت: هزینه های تغذیه ماهی بالغ بر 70 درصد هزینه های پرورش ماهی به خود اختصاص می دهد. معمولاٌ برای تامین احتیاجات پروتئینی  ماهی قزل آلا از پودر ماهی در فرمولاسیون جیره های غدایی ماهی قزل آلا استفاده می شود که اغلب توسط شرکت های داخلی با مشاورین متحصصین خارجی صورت می پذیرد.
استاد دانشگاه تبریز تصریح کرد: پودر ماهی محصولی وارداتی و با قیمت بالا در کشور بوده که ضمن افزایش هزینه تمام شده جیرهای غذایی در مزارع پرورش ماهی قزل آلا بدلیل عدم دسترسی مداوم و نیز نوسانات قیمتی شدید آن دارای محدویت های تغذیه ای بالایی است. کاهش نسبی سهم پودر ماهی با استفاده از سایر مکمل های پروتئینی حیوانی قابل دسترس محلی می تواند به رفع بخشی از این محدویت ها کمک کرده و در فرمولاسیون جیره های غذایی اقتصادی تر در پرورش ماهی قزل آلا موثر باشد.
وی بیان داشت که پودر ضایعات کشتارگاهی طیور در بین مکمل های پروتئینی حیوانی متداول شامل پودر خون، پودر گوشت و استخوان و پودر پر، بدلیل قابلیت تولید و حجم بالای تولید آن در کشور می تواند در اولویت استفاده در برنامه های غذایی ماهی قزل آلا قرار گیرد ، افزود: پودرضایعات طیوردر کشتارگاههای صنعتی طیور در هنگام فرآوری گوشت مرغ حاصل می شود. بطور متوسط آلایش غیر قابل مصرف طیور 8 تا 23 می باشد كه در صورت فرآوری آن ضمن جلوگیری ازآلودگی زیست محیطی می توان به یك منبع باارزش پروتئینی در تغذیه دام و آبزیان دست یافت.
دکتر جانمحمدی یادآور شد: در ایران نیز بالغ بر 37 واحد کشتارگاه طیور وجود دارد که با فرآوری ضایعات حاصله از کشتارگاه های صنعتی مرغ اقدام به تولید پودر ضایعات طیور می نمایند.به گفته وی در حال حاضر پودر ضایعات طیور کشتارگاهی در مقادیر نسبتا قابل توجهی در استان آذر بایجان شرقی تولید می گردد، برای مثال در سال 1385 در حدود 12 هزار و 500 تن پودر ضایعات طیور تولید شده است.
وی، هدف از اجرای این پژوهش، را مطالعه امکان فرمولاسیون یک جیره غذایی متوازن و اقتصادی و مقایسه  آن با خوراک تجاری معمول در واحد های پرورش ماهی قزل آلا عنوان کرد وگفت: برای پژوهشگران این طرح هیچ گزارشی مبنی بر استفاده از پودر ضایعات کشتار گاهی طیور در جیره غذایی ماهیان قزل آلا در داخل كشور و نیز نمونه های تولیدی در استان آذربایجان شرقی یافت نشد.
دکتر جانمحمدی در ادامه با اشاره به نتایج این طرح افزود: استفاده  از جیره غذایی تجاری متداول در واحد های پرورش ماهی قزل آلا از نظر صفات مهمی چون نرخ رشد ویژه، افزایش وزن، وزن صید، ضریب تبدیل غذایی، ضریب چاقی، سرزندگی ماهی و بازده لاشه هیچ مزیتی را در مقایسه با جیره های غذایی فرموله شده در این آزمایش برپایه پودر ماهی و پودر ضایعات طیور دربر ندارد. پودر ضایعات طیور بطور موفقیت آمیزی توانست بدون ایجاد اثرات نامطلوب بر نرخ رشد ویژه، افزایش وزن، بازده غذایی و ضریب چاقی تا 60 درصد جایگزین پودر ماهی شود. تجزیه شیمیایی فیله ماهی قزل آلا نشان داد که استفاده از پودر ضایعات طیور در تغذیه ماهی قزل آلا کلیه ترکیبات شیمیایی گوشت ماهی از جمله میزان پروتئین آن را تحت تاثیر منفی قرار نمی دهد. 
وی همچنین با اشاره به آنالیز قیمتی این طرح پژوهشی افزود: هزینه تولید هر کیلوگرم افزایش وزن زنده و هر کیلوگرم لاشه در ماهی قزل آلا با جیره های غذایی فرموله شده بر پایه پودر ضایعات کشتارگاهی طیور در مقایسه با تغذیه جیره غذایی تجاری متداول در واحد های پرورش ماهی قزل آلا به ترتیب 28 و 12 درصد ارزانتر می باشد. به گفته وی استفاده از پودر ضایعات طیور بجای پودر ماهی موجب افت هزینه تولید هر کیلوگرم افزایش وزن زنده به میزان 1267 ریال و هر کیلوگرم لاشه  به میزان حداکثر 455 ریال خواهد شد، گرچه استفاده از سطوح جایگزینی بالاتر از 20 درصد سبب افزایش هزینه تولید هر کیلوگرم افزایش وزن زنده میگردد ولی هزینه تولید هر کیلوگرم لاشه ماهی قزل آلا با افزایش سطح جایگزینی کاهش می یابد که مصرف کننده میتواند از آن بهره مند شود.
مجری این طرح هزینه این طرح را 55میلیون ریال اعلام کرد و گفت: این طرح با همکاری اداره کل شیلات سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان شرقی و معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تبریز صورت گرفته است.
به گفته وی، این طرح با همکاری دكتر اكبر تقی زاده و مهندس محمد رضا مالکی از دانشگاه تبریز و مهندس حسن آخوندی ،مهندس محمد رضا رزقجو،مهندس مجید نصرتلو ومهندس سیامك مهینی از اداره شیلات سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان شرقی انجام شده است.
 


کاربرد اسید لینوئیک در تغذیه دام

کاربرد اسید لینوئیک در تغذیه دام

مقدمه:
اسیدهای لینولئیک مرکب (CLA)گروهی از اسیدهای چرب هستند که فقط در چربی نشخوارکنندگان یافت می شوند . از دیدگاه شیمیایی (CLA) مخلوطی از ایزومرهای مختلف با باندهای مضاعف هستند که عمده آنها سیس-9وترانس-11می باشند. CLA دارای خاصیت ضد سرطانی است وایزومرهای سیس -  9 و ترانس - 11 که بخش عمده درفرآورده های غذایی دامی می باشند دارای خاصیت ضد سرطانی دارد.
کم کرد ن مقدار چربی لاشه وشیروبه دلیل تقاضای مشتریان برای فرآورده های غذایی کم چربی حائز اهمیت است .
اثرات مفیدگزارش شده ازCLAدرمطالعات پزشکی با استفاده از مدل های حیوانی :
اثر بیولوژیکی
ضد سرطان ، ضد تصلب شرائین ، تغییر در مسیر متابولیسم ، ضد بیماری قند ، محرک ایمنی بدن ، محرک قوی شدن بدن  ، از بین برنده فساد خون ومزاج لاغری مفرط (Cachexia) و از بین برنده علایم قرحه آکله یا سل پوستی (Lupus) .
گاو شیرده واسید های لینولئیک مرکب :
استفاده از CLAو مخلوطی از ایزومرهای آن وحتی CLA محافظت شده (کلسیمی شده) باعث کاهش تولید چربی ودرصد چربی می شود.
بعد از چهار روز تزریق ایزومر سیس -12وترانس -10 منجر به 40%کاهش در تولید چربی شیر گردیدند.
 CLA فقط بر روی چربی شیر اثر می گذارد وتاثیری بر دیگر اجزا ندارد . استفاده از CLA باعث کاهش ترشح چربی شیرمی شود که طی آن باعث تعادل مثبت تر انرژی خواهد شد که نتیجه این عمل باعث بهبود کل انرژی دام در مراحل خاصی از تولید می شود در نتیجه باعث افزایش تولید شیر، افزایش سنتز اجزائ دیگر شیر، کاهش اختلالات متابولیکی و بهبود راندمان تولید مثلی می شود .
روشهای تهیه شیر کم چربی :
استفاده از جیره های کم فیبروپرکنسانتره ،کوچکتر کردن انداره قطعات فیبرو تغذیه بعضی روغنها .
ولی این روشها دارای اثرات زیان آوری ازقبیل اختلالات متابولیکی مانند اسیدوز،  کتوز، جابجایی شیردان و لنگش رادارد در حالی که استفاده از  CLAبرای کاهش سنتز چربی شیر در عین حال که تولید وسلامتی دام حفظ می شود یک ابزار مدیریتی جدید رابرای گاودارن ارائه می کند .
دوره انتقال :
گاوهای شیرده در این مرحله ازشیردهی انرژی بیشتری در مقایسه با انرژی مصرفی سنتز وتولید می کننددر نتیجه گاوها تعادل منفی شدید انرژی را تجربه می کنند که این با مشکلات متابولیکی وکاهش عملکرد تولید مثلی در ارتباط است .
     با کاهش تقاضای مواد مغذی برای سنتز شیر از طریق کاهش تولید چربی شیر شدت تعادل منفی انرژی کاهش می یابد بهبود تعادل انرژی تقاضا برای بسیج چربی بدن را کاهش می دهد وبنابراین غلظت اسیدهای چرب آزاد کاهش یافته ودر نتیجه وقوع کبد چرب و کتوز کاهش می یابد .
     شروع فعالیتهای تخمدانی پس از زایمان تا حدود زیادی به تعادل مثبت انرژی بستگی ازاینروبا بااستفاده ازCLA می توان باعث بهبود گیرایی گاوها شد.  
تنش حرارتی  :
تنش حرارتی باعث کاهش مصرف غذا ، نشخوار وهضم وجذب خوراک وافزایش احتیاجات نگهداری می شود. در نتیجه کاهش مصرف غذا باعث تعادل منفی انرژی می شود که تاثیر منفی بر تولید شیر وفعالیتهای تولید مثلی می شود . استفاده از CLA باعث کاهش ساخت چربی شیر می شود که این عمل باعث بهبود تعادل انرژی و بهبود سلامتی و تولید مثل گاو می شود .
تولید شیر :
اوج تولید شیر 60-40پس از زایمان است .ودر این مرحله گاوها در تعادل منفی انرژی هستند . در نتیجه تولید شیر در گاوهای پرتولید با محدودیت انرژی کاهش می یابد حال کاهش بحران ناشی ازساخت چربی در طول این مرحله از شیر دهی می تواند باعث افزایش تولیدات وترکیبات شیر گرددوبنابراین امکان دستیابی به حداکثر توان ژنتیکی گاو مقدور می گردد .
سیستم ایمنی وCLA
کاهش تولید شیر وکاهش افزایش وزن گاوهای گوشتی به دلیل بیماری وشرایط غیر بهداشتی است.واکنش ایمنی توسط سیتوکینازهاانجام می شود هورمونهای سیستم ایمنی توسط ماکرو فاژها ساخته وآزاد می شوند وتکثیر لنفوسیتها راتحریک می کنند. ولی سیتوکینازها باعث کاهش مصرف خوراک وکاهش ماهیچه، افزایش وزن روزانه وحتی کاهش وزن بدن می شوند. ازاین رو به کمک  CLA می توان از کاهش افزایش وزن به دلیل تحریک سیستم ایمنی جلوگیری کرد .


ارزیابی سطح آفلاتوكسین B1 د ر خوراك د ام مزارع گاو شیری استان چهار محال و بختیاری

ابراهیم رحیمی، استاد یار گروه بهد اشت مواد غذایی، د انشكد ه د امپزشكی، د انشگاه آزاد اسلامی واحد شهركرد
عبد الرسول كارگر، استاد یار گروه علوم پایه، د انشكد ه د امپزشكی، د انشگاه آزاد اسلامی واحد شهركرد
فرشاد زمانی، استاد یار گروه تغذیه، د انشكد ه كشاورزی، د انشگاه آزاد اسلامی، واحد شهركرد
چكید ه:
د ر مطالعه حاضر وجود آفلاتوكسین B1 د ر 108 نمونه از خوراك د ام شامل یونجه خشك، ذرت، سیلوی ذرت، كنجاله تخم پنبه، جو و سبوس گند م كه از مزارع پرورش گاو شیری استان چهار محال و بختیاری جمع­­آوری شد ند مورد آزمایش قرار گرفت. سطح آفلاتوكسین B1 بوسیله روش الایزا كه روش سریع و حساسی است سنجید ه شد . د ر 73 نمونه (6/67 د رصد ) از 108 نمونه مورد مطالعه، آفلاتوكسین د ر محد ود ه ای مابین 80/0 میكروگرم د ر كیلوگرم تا 18/155 میكروگرم د ر كیلوگرم رد یابی شد . د ر 19 نمونه (6/17 د رصد ) آن آفلاتوكسین B1 بیشتر از حد اكثر قابل قبول بود (30 میكروگرم د ر كیلوگرم). نتایج نشان د اد اختلاف آماری قابل توجهی بین میزان آفلاتوكسین موجود د ر نمونه های كنجاله پنبه د انه با سبوس گند م (014/0=p)، جو (032/0=p) و یونجه (027/0=p) وجود د اشته است. ارزیابی آماری نشان د اد كه میانگین سطح آلود گی آفلاتوكسین B1 د ر اقلام خوراك د ام د ر نمونه های زمستان به طور قابل ملاحظه ای بیشتر از نمونه های تابستان بود ه است (008/0=p).

برای دریافت و مشاهده متن کامل مقاله بر روی لینک زیر کلیک نمائید.

http://www.pajouheshmag.ir/ppdf/1048/p01048007906611-YVO3VP.pdf


مشكل تغذیه دام در منابع طبیعی / قیمت خرید شیر، قیمت نابودی دامدار است



مشكل تغذیه دام در منابع طبیعی حمید آهنی: مدرس دانشگاه آزاد اسلامی ساوه Ahani1977@gmail.com
   

 مقدمه:
    بیشتر مناطق آب و هوای ایران در دوره طولانی خشكسالی كم كم در حال تغییر یافتن است كه توسط عوامل زیر مشخص شده است:
    1- تخریب بیش از اندازه گیاهان طبیعی
    2- جنگل زدایی
    3- ریشه كن كردن گونه های قابل اشتعال برای سوخت
    4- توسعه غیرقابل كنترل زمین های زراعی به زیان چراگاه ها
    5- تخلیه سریع زمین های زراعی
    6- استفاده از كوددهی برای گرم كردن مانند روستاهای زاگرس
    7- گرسنگی دام ها
    8- فرسایش خاك ها
    9- كمبود آب به وسیله سیل یا بر اثر تبخیر بالا
    10- انقراض مناطق بیابانی و نیمه بیابانی
    این وضعیت رقت آمیز نتیجه بهره برداری بد و غیر قابل كنترل از همه منابع طبیعی توسط رشد جمعیت، فعالیت های كشاورزان و پرورش دام ها است. سطح زندگی عموما پایین و جدال روزانه آنها برای بقا تحت شرایط آب و هوای نامساعد است. مشكلات غذا دادن به دام روستاییان را با بحران روبرو كرده است. حل این مشكل بدون تغییر و اصلاح عمیق به عادت ها و ذهنیت مردم روستایی میسر نیست. به جز مناطق دارای توان زیست محیطی بالا، مناطق دیگر اساسا به فقدان سوخت دچار است كه باعث به عقب افتادن توسعه، تولیدات ویژه، كاهش عملكرد محصول در هكتار و به معرض خطر رساندن منابع طبیعی می شود. هدر رفتن منابع طبیعی سبب كاهش تلاش ها در توسعه تولیدات علوفه ای خارج از مراتع موجود می شود در نتیجه شرایط اقتصادی را تحت تاثیر قرار می دهد.
    اصلاح و احیا مراتع:
    با عملیات اصلاح و احیا می توان وضعیت مراتع را جهت چرای دام بهبود بخشید. سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری با اجرای پروژه های زیر تولید علوفه را با برنامه مدون طرح های مرتعداری افزایش می دهد:
    1- عملیات مكانیكی برای ذخیره نزولات مانند شیارزنی در خطوط تراز (كنتور فارو)، چاله چوله كردن (پیتینگ)، گابیون و بندهای حاكی و ملاتی و ...
    2- عملیات بیولوژیك مانند بذرپاشی، كپه كاری، بوته كاری و ...
    3- توسعه آبیاری و كاربرد سیستمهای پیشرفته آبیاری با راندمان بالا
    4- كودپاشی برای تقویت خاك و افرایش تولید علوفه
    
    
    
    قیمت خرید شیر قیمت نابودی دامداراست
    شیر و فرآورده های لبنی در تامین نیازهای پروتئینی جامعه سهم زیادی را به خود اختصاص می دهد. سرانه مصرف شیر در ایران 90 لیتر و در دنیا 170 لیتر است كه مقایسه این دو رقم تلاش زیادی را در جهت بهبود سرانه مصرف شیر می طلبد. بدیهی است كه افزایش مصرف سرانه شیر مرهون عوامل متعددی از جمله میزان تولید شیرمی باشد و چون هدف نگارنده این مقاله بحث در خصوص قیمت شیر است، الزاما به این موضوع پرداخته می شود.
    طبق قوانین حاكم بر بازار خرید شیر از دامدار باید بر اساس توافق و قراردادی باشد كه هر دو طرف یعنی دامداران و كارخانه های تولید شیر از آن سود ببرند ولی در سالهای اخیر هرگز این توافق منطقی وجود نداشته و این اختلاف از آنجا ناشی می شود كه دامدار با توجه به هزینه های بالای تولید، قیمت خرید شیر توسط كارخانه ها را پایین تر از توجیه اقتصادی خود دانسته و ادامه روند مذكور را باعث استمرار ضرردهی و در نهایت تعطیلی واحدهای خود می دانند. طرح این مشكلات از سوی دامداران در حالی صورت می گیرد كه كارخانه های شیر از عملكرد خود در ارائه قیمت خرید شیر دفاع كرده و در اجرای آن تردیدی به خود راه نمی دهند .
    به راستی در تعیین قیمت خرید شیر آیا وزارت بازرگانی - سازمان حمایت از مصرف كننده - وزارت جهاد كشاورزی – كارخانه های تولید شیر و تمام نهادها و ارگانهایی كه در این مهم دستی بر آتش دارند صحت هزینه های تولیدی كه از طرف دامداران ارائه می شود را می پذیرند ؟
    اگر نقش نهادهای فوق در حد نظارت و تنظیم بازار بوده و تعامل بین دامدار و كارخانه شیر قیمت خرید را مشخص می كند علت اختلاف بین این دو چیست؟ در حقیقت نكته قابل توجه این است كه كارخانه های تولید شیر به هزینه تمام شده ای كه دامدار برای تولید شیر ارائه می دهد اعتماد نداشته و تمایلی برای پذیرش واقعیت از خود نشان نمی دهد یا اینكه برای تعیین قیمت خرید شیر تحلیل متفاوتی نسبت به دامدار دارد و آمار و ارقام خود را صحیح می داند. با نگاهی گذرا به وضعیت كارخانه های تولید شیر و فرآورده های لبنی به خوبی مشخص است كه این واحد ها در سال های اخیر رشد بسیار خوبی را تجربه كرده اند كه به عنوان نمونه می توان به تنوع خوب محصولات لبنی و ارائه خدمات این شركت ها به مشتریان خود اشاره كرد كه صد البته ناشی از عملكرد خوب مدیریت آنها می باشد . اما چگونه است كه طرف مقابل كارخانه شیر (دامداران) روز به روز در حال تضعیف شدن می باشند ! در این كه كارخانه تولید شیر و دامداران باید در كنار هم و نه در مقابل هم باشند كسی شكی ندارد ولی چه كسی پاسخگوی دامدار می تواند باشد ؟ تصور دامدار بر این است كه در این میان فقط كارخانه شیر است كه سود می كند و هم تولید كننده و هم مصرف كننده ضرر می كنند . چون كارخانه شیر را به قیمت پایین از او خریداری كرده و با قیمتی نزدیك به دو برابر قیمت فروش آن را به دست مصرف كننده می رساند !
    شایسته است كه ترتیبی اتخاذ شود تا همه فعالان ودست اندركاران این صنعت با همدلی و همكاری و با یك كار كارشناسی دقیق به روشن شدن نكات مبهم این صنعت اهتمام ورزند .


غذایی مخصوص برای ماهیان خاویاری

غذایی مخصوص برای ماهیان خاویاری

نویسنده: رفیعی

چندی پیش خبری با عنوان فرمول تولید غذای ماهیان خاویاری در كشور به ثبت رسید، از رسانه های كشور اعلام گردید.
    پیرامون این خبر با دكتر محمود حافظیه، مدیر گروه تغذیه و غذای زنده ی بخش آبزی پروری موسسه تحقیقات شیلات ایران صحبت كردیم.
    وی در این باره گفت: چیزی حدود 10 سال است كه در زمینه ی فرمولاسیون خاص غذای ماهیان خاویاری تحقیق شده است، تا اینكه امروز ما شاهد به ثمر رسیدن آن بودیم.
    وی درباره ی غذایی كه امروز مورد استفاده ی ماهیان خاویاری قرار می گیرد افزود: غذایی كه به این ماهیان تا امروز داده می شد تخصصی نبوده و با غذای سایر آبزیان تفاوت زیادی ندارد و گاها به صورت دستی تهیه می گردد.
    از دكتر حافظیه علت توجه به غذای ماهیان خاویاری را جویا شدیم، وی عنوان كرد: مدتی است كه بخش خصوصی كشور به تولید ماهیان خاویاری توجه بیشتری نشان داده و این در حالی است كه موضوع پرورش این ماهیان در خارج از كشور از رونق خاصی برخوردار است.
    مدیر گروه تغذیه و غذای زنده ی بخش آبزی پروری موسسه تحقیقات شیلات ایران ادامه داد: نوع فرمولاسیون غذای این ماهیان برای گونه های مختلف و مراحل مختلف باروری و زندگی شان متفاوت است.
    حافظیه افزود: ما روی 5 گونه ماهی خاویاری كار كردیم كه به دلیل رشد بالا و میزان در دسترس بودن فیل ماهی و تاس ماهی ایران بیشتر مورد بررسی قرار گرفتند و فرمولاسیون ارایه شده مربوط به این دو گونه می باشند.
    او اضافه كرد كه این طرح در واحد فروش دانش فنی قرار گرفته است و بر مبنای دستور وزارتخانه ما موظفیم این اطلاعات را در اختیار متقاضیان قرار دهیم.
    حافظیه اشاره كرد كه موضوع به كارخانه های تولید غذای ماهی اعلام شده است توضیح درباره فواید و مزایای فرمولاسیون این طرح برای آنها ارایه گردیده است.
    مدیر گروه تغذیه و غذای زنده ی بخش آبزی پروری موسسه تحقیقات شیلات ایران اضافه كرد: اگر كارخانه ای دست به تولید این غذا بزند در مرحله ی اول ما نظارت خواهیم داشت. بحث صادرات این غذای تولیدی نیز از نقاط عطف این طرح می باشد كه كارخانه داران با استقبال دیگر كشورها مواجه خواهند شد.
    وی با اشاره به این موضوع كه طرح فرمولاسیون غذای ماهیان خاویاری دو جنبه كیفی و كمی پرورش این آبزی را در نظر دارد ادامه داد: ما حتی فكر كرده ایم كه اگر پرورش دهندگان ماهیان خاویاری بخواهند گوشت و میزان باروری این حیوان را افزایش دهند از چه فرمولی استفاده نمایند.
    در انتها موسسه تحقیقات شیلات ایران آمادگی خود را برای فروش این طرح به كارخانه داران تولید غذای آبزیان اعلام و از آنها دعوت كرد تا برای یافتن آگاهی و اطلاعات كلی به این موسسه مراجعه نمایند.


كنترل HACCP در كارخانجات خوراك دام و راهبردهای كاهش عوامل بیماری زا

نویسنده: مزدك صلواتی، علی ملك شاهی مقدم، فرشته قاضی سعیدی، سپیده عباس زاده

دانشجویان سال ششم دكترای دامپزشكی دانشگاه تهران
    از مدتها پیش این مسئله مشخص شده است كه كیفیت تولید و حمل و نقل خوراك دام و طیور، در موفقیت فعالیت های تولیدی كاملا موثر است.همچنین باید گفت كه عوامل آلوده كننده خصوصا در موقعیتهای تولیدی و تجاری بیشتر از طریق طیور یا غذای آلوده منتقل می شوند،در حالی كه اغلب محققین روی انتقال آلودگی از طریق دستگاه هچری (Hatchery ) كار نموده اند. به علاوه تعدادی نیز روی انتقال آلودگی از طریق خوراك فعالیت داشته اند. به همین دلیل بررسی این موضوع جهت كاهش عوامل بیماری زا ، حیاتی به نظر می رسد.
    اصول كنترل آلودگی در كارخانجات خوراك دام:
    بر اساس تحقیقات انجام شده اصول كنترل آلودگی در كارخانجات خوراك دام شامل موارد زیر می باشد:
    1) دور نگهداشتن خوراك از آلودگی
    2)جلوگیری از تكثیر میكرو ارگانیسم ها در خوراك
    3) از بین بردن آلودگی در میكرو ارگانیسم ها و جلوگیری از آلودگی مجدد
    از بین بردن اغلب میكرو ارگانیسم ها در خوراك دام نیازمند پاكسازی طولانی مدت می باشد. این پاكسازی ها باعث صدمه زدن به ارزش غذایی خوراك شده و سبب هزینه بالایی نیز می گردد. بنابراین در حقیقت هر كدام از این مراحل كنترلی باید در ارتباط با هم و به دنبال یكدیگر اجرا شوند.
    طرح اصلی هماهنگی استراتژی های كنترلی:
    اولین مرحله در طرح های كنترل آلودگی، ایجاد یك نمودار مشخص در هر كارخانه تولید كننده می با شد كه نشان دهنده جریان مولد اولیه و خروج خوراك نهایی از آن تاسیسات باشد. هر یك از تاسیسات دارای نمودار، مولد منحصر به فرد خوراك می باشد. این نمودار قابل تعمیم به بقیه كارخانه ها نیست و در حقیقت تنها نموداری قابل اطمینان و ارزشمند است كه نشان دهنده خروجی و ورودی آن تاسیسات. تهیه یك نمودار دقیق كمك بسیار بزرگی به هنگام شیوع آلودگی در یك كارخانه می نماید و سبب می شود نسبت به حدت آلودگی احاطه كامل داشته باشیم.
    
    
    
    مراحل پاكسازی آلودگی در خوراك:
    به نظر می رسد انتظار كنترل آلودگی در یك كارخانه خوراك دام، بدون كنترل موجودات و آفات عامل انتقال آلودگی در اطراف كارخانه انتظاری كاملا بیهوده باشد. حضور عوامل بیماری زا در مدفوع جوندگان كاملا به اثبات رسیده است. همچنین تحقیقات نشان می دهد، در یك بررسی انجام گرفته روی پرندگان وحشی اطراف كارخانجات تولید خوراك (با نمونه گیری های محدود از مدفوع پرندگان )، در 25% از موارد باكتری سالمونلا جدا شده است. بنابراین منطقی به نظر نمی رسد با وجود مخازنی همانند جوندگان و پرندگان، بتوان كاملا سالمونلا را از خوراك دام حذف نمود. هنگام جمع آوری اطلاعات در خصوص وضعیت پاتوژن های محیط كارخانجات تولید خوراك دام، مهم ترین مسئله مطرح شده، نمونه گیری است. قطعا جمع آوری نمونه های مناسب و كافی كه نماینده محموله یا Batch مورد نظر باشند، امر بسیار پر اهمیتی است. علاوه بر نمونه گیری از محموله های خوراك، هرگز نباید آلودگی با منشا انسانی (Iatrogenic ) را نیز فراموش نمود. در بررسی انجام شده در یك كارخانه تولید خوراك دام كه نمونه گیری توسط دو گروه از افراد انجام شده بود، نتایج بسیار جالبی گزارش شده است. در نمونه گیری از محل های یكسان، پرسنل خود كارخانه در مجموع 75/43% آلودگی را گزارش كردند، در صورتی كه محققین در بررسی خود با نمونه برداری از همان محل ها 32/7% آلودگی را در مجموع گزارش نمودند.( جدول شماره 1)
    جدول شماره 1:نمونه گیری در خصوص باكتری سالمونلا از یك كارخانه ی خوراك دام
    
    
    این مسئله نشان می دهد، اگر بخواهیم ارزیابی درستی از میزان آلودگی داشته باشیم باید نمونه گیری با روشی كاملا صحیح و علمی انجام شود. یكی از روش هایی كه جهت جلوگیری از آلودگی با منشاء انسانی استفاده می شود، آموزش پرسنل است، بدین صورت كه با لیوان های یكبار مصرف بدون اینكه به نمونه دست بزنند نمونه را برداشت كرده و لیوانها را داخل كیسه دسته بندی نموده و به آزمایشگاه بفرستند. وقتی لیوان ها همیشه داخل كیسه باشند و نمونه گیری با احتیاط بیشتری انجام شود، تقریبا می توان مطمئن بود كه آلودگی با منشا انسانی به حداقل می رسد. از دیگر مزیت های این روش این است كه اصولا در تمام دنیا لیوان یكبار مصرف در خیلی از فروشگاه ها حتی در دور افتاده ترین نقاط قابل تهیه كردن می باشد و هزینه زیادی نیز نخواهد داشت. نكته ای كه در این ارتباط به پرسنل باید گوشزد كنیم این است كه هر لیوانی را كه از بسته بندی خارج می كنند تنها یكبار مصرف نمایند و اگر نتوانستند با همان تماس اول نمونه را تهیه كنند، لیوان را دور انداخته و با لیوان دیگری نمونه بگیرند. هرگز نباید لیوان ها بیش از یكبار برای گرفتن نمونه استفاده شوند، چون هر تماسی معادل با افزودن بر بار میكروبی نمونه می باشد. در خوراك تهیه شده، مواد اولیه مهمترین منبع آلودگی است. در یك بررسی مختصر، میزان آلودگی مواد اولیه به سالمونلا بصورت كلی اندازه گیری شده، كه به شرح زیر می باشد: ( جدول شماره 2 )
    جدول شماره 2:بررسی سالمونلا در مواد اولیه خوراك دام
    اطلاعات مربوط به این جدول نشان می دهد ، عوامل پاتوژن از تمامی مواد اولیه ارگانیك قابل جداسازی هستند. این مسئله بر این موضوع تاكید می كند كه جهت كنترل آلودگی های خوراك دام باید به آلودگی مواد اولیه نیز توجه نمود.
    عوامل موثر بر رشد و تكثیرمیكرو ارگانیسم ها در خوراك دام:
    1)گرد وغبار
    2)رطوبت
    3)عمر خوراك
    گرد وغبار، رطوبت و عمر خوراك جهت درجه بندی آلودگی ، بسیار حائز اهمیت هستند. بر اساس مطالعات انجام گرفته، گرد و غبار ارتباط وسیعی با آلودگی مواد غذایی در كارخانه دارد و رطوبت نیز به عنوان عامل مشوق موجب تسریع رشد میكرو ارگانیسم ها می شود. مواد اولیه تشكیل دهنده خوراك دام از نظر رطوبت با محیط اطراف خود در تبادل هستند.این مسئله بدین معنی است كه بر حسب شرایط با گذر زمان، این مواد یا رطوبت خود را از دست داده و یا از محیط رطوبت دریافت خواهند كرد. در ارتفاعات كم و درجه حرارت پایین، معمولا رطوبت نسبی محیط بیشتر است. ولی بین حرارت و رطوبت نسبی رابطه معكوسی برقرار است. به همین دلیل در مناطق مرطوب و خنك، مانایی رطوبت خیلی بیشتر از مناطق گرمسیری می باشد. مایكوتوكسین ها مثل آفلاتوكسین، از جمله سمومی هستند كه در صورت رشد قارچ تولید می شوند. به همین دلیل حضور مایكوتوكسین در خوراك دام، نشان دهنده رشد قارچ در خوراك یا مواد اولیه می باشد. باید توجه نمود كه حضور مایكوتوكسین همراه با حضور قارچ، الزامی نیست. بلكه حضور مایكوتوكسین صرفا نشان دهنده مرحله ای از رشد قارچ است. بر اساس تحقیقات انجام شده، بین آلودگی قارچی خوراك و غلظت مایكوتوكسین ها رابطه مستقیم وجود دارد. علاوه بر این، عمر خوراك در شمارش نهایی میكروب ها نیز موثر است. Total Count=TC )) هر نقطه ای از مراحل تهیه خوراك در كارخانه كه موجب افزودن رطوبت یا گرد و غبار و حرارت دادن به ماده غذایی شود و باعث گردد برای مدت طولانی ماده غذایی در جایی ثابت بماند، باید به عنوان یك نقطه بحرانی كنترل مورد بررسی قرار گیرد. از این نقاط بحرانی می توان به زیرزمین، انبار غلات و پایه های بالابرها اشاره نمود.
    نقاط بحرانی مشخص در كارخانه:
    1)بالابرها: بیشتر برای جابه جا كردن مواد اولیه استفاده می شوند و در تمام كارخانه ها حداقل یك عدد از آنها وجود دارد.
    الف) قسمت بالایی یا سر ب) بدنه ج) مخزن پایه
    مواد در قسمت مخزن پایه بارگیری می شوند و به سمت بدنه بالا برده می شوند و از قسمت سر تخلیه می گردند. بالابرها عموما ذرات آئروسل گرد و غبار را پخش می كنند. علاوه بر این ، در اطراف پولی های سر و پایه حرارت بالایی نیز تولید می شود. مخزن پایه با تمام موادی كه از بالابر عبور می كنند در تماس است. پس از آنكه یك یا دو محموله خوراك از پایه عبور نمود، داخل پایه پر از خرده های ریز می شود. خصوصا اگر مواد جمع شده در مخزن پایه آلوده باشند، می تواند تمام موادی كه از این طریق وارد مسیر تولید می شوند را آلوده نماید. علاوه بر این اگر محموله مدتی داخل مخزن پایه باقی بماند، این حرارت سبب تبخیر رطوبت و تجمع آن در مناطق خنك تر محموله شده و شدیدا آن مناطق برای آلودگی های میكروبی مستعد می شوند.
    2)آسیاب: آسیاب های غله ، با سرعت حدود m/h 200 موجب خرد كردن غلات می شوند. این سرعت بالا دو نتیجه مهم دارد: اول آنكه ذرات غلات را به ریزترین جزء ممكن تبدیل می كند و دوم اینكه حرارت بالایی ایجاد نمی نماید. حرارت غلات هنگام آسیاب شدن می تواند حدود 10 تا 15 درجه افزایش یابد. قسمت بسیار جزیی از این حرارت هنگام حمل و نقل تا انبار غلات از دست می رود. در انبار غلات رطوبت تمایل دارد در مناطق خنك تر تجمع یابد. این عامل سبب افزایش پتانسیل رشد میكرو ارگانیسم ها می شود. درجه حرارتی كه رطوبت در انبار غلات تغلیظ می شود، به مدت زمانی كه محموله داخل انبار است بستگی دارد. به همین دلیل مدت زمانی كه غلات در انبار می ماند، حتی الامكان باید به حداقل زمان تقلیل یابد.
    3)زیرزمین: زیرزمین ها می توانند پر گرد و غبارترین بخش كارخانه ها باشند. رطوبت بسیار بالایی در زیر زمین های غیر ایزوله كارخانجات وجود دارد. به علاوه در بسیاری از كارخانجات، سردكننده ها نیز در زیرزمین كار گذاشته می شوند. باید توجه نمودكه نزدیك بودن بیش از حد مسیرهای هدایتی مواد خام اولیه و سردكننده ها، موجب هدایت حجم زیادی از هوا به سمت پلتهای خنك شده می شود. پوشش های مسیر هدایت مواد خام معمولا به علت دسترسی آسانتر برداشته می شوند. پنجره ها نیز به سبب خفه بودن هوای زیرزمین معمولا باز است، بدین سبب حشرات و پرندگان به راحتی می توانند از طریق پنجره ها وارد شده و آلودگی را مستقیما به مواد اولیه خام و بقیه سیستم سردكننده وارد نمایند. به همین دلیل توصیه می شود در طراحی كارخانجات خوراك دام، زیرزمین در نظر گرفته نشود و یا اگر زیرزمین وجود دارد، سردكننده ها در زیر زمین نصب نشوند. در تحقیقات به عمل آمده هم این قضیه كاملا تایید شده است كه در كارخانجات دارای زیرزمین و شامل سرد كننده های مستقر در زیرزمین، شمارش نهایی میكروبی بسیار بالاتر از كارخانجاتی است كه تاسیسات زیرزمینی ندارند.
    پلت كردن جهت جلوگیری از آلودگی:
    در روند پلت سازی، درجه حرارت دستگاه اهمیت به سزایی دارد. طبق نمونه گیری های مختلف در درجه حرارت های بالا ( به عنوان مثال در مورد سالمونلا )، آلودگی گزارش شده است. در صورتی كه در مكانی دیگر با حرارت پایین تر هیچ گزارشی در خصوص آلودگی به سالمونلا در پلت نهایی خوراك وجود ندارد. پاسخ این مسئله، در مرحله اول خروج پلت از دستگاه پلت سازی و رفتن به سمت خنك كننده می باشد. در مواردی كه حتی در حرارت بالا نیز سالمونلا در پلت نهایی گزارش شده بود، منبع آلودگی مجدد در این حد فاصل قرار داشت. در واقع باقی مانده های خمیر خوراك و گرد و غبار حاصل از روند پلت سازی، به علت طراحی نادرست حد فاصل سرد كننده و دستگاه پلت سازی به راحتی پس از حرارت دادن پلت دوباره به روی آن نشسته و آلودگی ایجاد كرده بودند. در ضمن علاوه بر مسیر سرد كننده، تمام مسیرهای حمل و نقل و جا به جایی محصول از بسته بندی در كارخانه تا رسیدن به مزرعه ی پرورشی، در آلودگی مجدد خوراك می توانند موثر باشند.
    كنترل رشد میكروبی در مزرعه:
    رشد و تكثیر میكروبی حین تحویل خوراك به مزرعه كماكان ادامه دارد. حتی در برخی موارد شرایط نگهداری نامناسب خوراك در مزارع سبب تسریع این مسئله می شود. در شرایط منطقه ای، تغذیه ای و امكانات یكسان نیز برخی پرنده ها نتایج تولیدی مناسبتری نسبت به سایر پرندگان دارند. علت رخداد این پدیده بسیار متنوع می باشد كه در اینجا فقط در ارتباط با تاثیررشد میكروبی بر تولید بحث خواهیم نمود. اصول اولیه ای كه در كارخانجات خوراك دام روی رشد و تكثیر میكروبها موثرند، در مزارع پرورشی نیز دخیل می باشند. وقتی خوراك پلت شده به مزارع تحویل داده می شود، تنها قسمتی از خوراك به شكل پلت سالم می باشد و بقیه خوراك اصطلاحا به خاكه تبدیل می شود. بر اساس تحقیقات انجام شده فعالیت میكروبی خاكه خیلی بیشتر از پلت می باشد.
    خاكه ها در اصل پلت هایی هستند كه در حین حمل و نقل به سبب فشار فیزیكی خرد شده و یا آسیاب گردیده اند و شامل مقادیر بسیار زیادی گرد و غبار ، پودر و پلت می باشند. حتی سیستم غذادهی نیز در مزارع پرورشی می تواند تولید خاكه ها را افزایش دهد. این خاكه ها در مزارع دو مشكل عمده ایجاد می كنند:
    1) اندازه كوچكتر آنها و سطح ایجاد شده توسط خاكه، توانایی جذب رطوبت را افزایش می دهد.
    2) پرندگان به خوردن پلت نسبت به خاكه تمایل بیشتری دارند، بدین سبب خاكه ها آخرین موادی هستند كه خورده می شوند.
    نتیجه بحث:
    به نظر می رسد منشا عمده آلودگی را باید در مواد اولیه خوراك دام جستجو نمود . همچنین عوامل افزایش دهنده آلودگی در مناطق خاص كارخانجات خوراك دام و سیستم حمل و نقل بایستی شناسایی شوند. بطور كلی باید عللی كه موجب افزایش حرارت یا رطوبت بیهوده یا گرد و غبار زیاد می شوند را شناسایی نمود و آنها را مورد بررسی و آزمایش قرار داد. در حقیقت این نقاط به عنوان نقاط بحرانی كنترل آلودگی مطرح می باشند.


  • کل صفحات:4  
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  •   


آخرین پست ها


آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :