خصوصیات كلستریدیوم‌ها:

  كلستریدیومها باسیلهای گرم مثبت (در كشتهای تازه و جوان)، اسپورزا، بی‌هوازی، متحرك و كاتالاز منفی هستند. محل طبیعی زندگی آنها خاك بوده و فراوانند و در دستگاه گوارش حیوانات و انسان ( بصورت جزئی از فلور عادی) نیز وجود دارند. از نظر تولید بیماری كلستریدیوم‌ها را می‌توان به دو گروه تقسیم كرد: اول آنهایی كه قدرت تهاجمی كمی در بافت‌های زنده دارند و بیماریزایی آنها به دلیل تولید سم و زهرابه كشنده ایست كه در خارج بدن و یا در داخل ترشح می كنند. آسیب این گونه باكتری‌ها بطور كامل به وسیله زهرابه تولید می‌شود. كلستریدیوم تتانی ( Cl.tetani ) عامل كزاز و كلستریدیوم بوتولینوم (Cl.botulinum ) عامل بوتولیسم، جزء این گروه اند. و دوم آنهایی كه به بافتها یا روده هجوم می‌آورند و در آنها تكثیر پیدا می‌كنند و شامل تعداد زیادی از كلستریدیوم است  اكثر آنها زهرابه هم تولید می‌كنند اما زهرابه آنها كمتر از گروه اول است.تعدادی از این باكتری‌ها در روده تولید زهرابه می‌كنند و آثاری كه به انتروتوكسمی (ُُُEnterotoxemia) معروف است ایجاد می‌نمایند. بنابراین بطور خلاصه می‌توان گفت بسیاری از كلستریدیوم‌ها یا پروتئین را تجزیه می‌كنند و  یا تولید سم می‌كنند و بعضی هم هر دو كار را انجام می‌دهند.

 

 

   مورفولوژی و سایر مشخصات كلستریدیوم‌ها:

  1_ ارگانیسم‌های مشخص و برجسته: اسپور كلستریدیوم‌ها معمولا پهن‌تر از قطر باسیلی است كه در داخل آن شكل گرفته‌اند و در گونه‌های مختلف بطور مركزی، نزدیك به انتهایی یا انتهایی باكتری قرار گرفته است. بیشتر كلستریدیومها متحرك بوده و تاژك دارند. به عنوان مثال در اینجا تصویر اسپور دو گونه‌ از كلستریدیوم را می‌توانید ببینید ( به طور كلی دو جنس مهم كه تولید اسپور می كنند باسیلوس‌ها و كلستریدیوم‌ها هستند ).                                    

  2_ كشت: كلستریدیوم‌ها در شرایط بی‌هوازی رشد كرده و اكسیژن برای آنها سم محسوب می‌شود اما گونه‌های كمی توانایی تحمل شرایط بی‌هوازی را دارند و می‌توانند در این شرایط نیز رشد كنند (مانند كلستریدیوم پرفرنجنس). برای بوجود آوردن شرایط بیهوازی می‌توان یكی از روش‌هایی را كه در قسمت ایجاد شرایط بی‌هوازی گفته شده بكار گرفت.

  3_ ویژگی‌های رشدی: ویژگی و مشخصه باكتری‌های بی‌هوازی، عدم توانایی آنها در مصرف اكسیژن به عنوان یك پذیرنده‌ی نهایی الكترون (هیدروژن) است. آنها فاقد سیتوكروم و سیتوكروم اكسیداز هستند و نمی‌توانند پراكسید هیدروژن را بشكنند زیرا آنزیم كاتالاز و پراكسیداز ندارند. بنابراین H2O2 در حضور اكسیژن تا غلظت‌های سمی تجمع می‌یابد. كلستریدیوم‌ها و سایر باكتری‌های بی‌هوازی اجباری احتمالا فاقد سوپراكسید دسموتاز هم هستند در نتیجه تجمع ریشه آزاد آنیون سوپراكسید سمی امكان‌پذیر می‌شود . اینچنین باكتری‌های بی‌هوازی می‌توانند واكنش‌های متابولیك خود را فقط در یك پتانسیل اكسیداسیون - احیاء منفی یعنی در محیطی كه شدیدا احیا كننده است انجام دهند.

  كلستریدیوم‌ها می‌توانند قندهای گوناگونی را تخمیر كنند.بسیاری از آنها می‌توانند پروتئین‌ها را هضم كنند. بعضی محیط شیر ( شیر تورنوسل یاLitmus milk ) را اسیدی كرده و بعضی دیگر آنرا هضم میكنند و تخمیر طوفانی یا شیر طوفان زده  یا Stormy milk  را ایجاد می‌كنند مانند كلستریدیوم پرفرنجنس (در شیر طوفان زده لخته‌های ایجاد شده در شیر به دلیل تولید گاز زیاد تكه‌تكه می‌شود ).

  4_ اشكال كلونی: در مورد اشكال كلونی كلستریدیوم‌ها هر كدام در جای خود گفته خواهند شد.

  5_ خصوصیات آنتی‌ژنی: كلستریدیوم‌ها آنتی‌ژن‌های مشتركی دارند ولی آنتی‌ژنهای محلول اختصاصی هم دارند كه با استفاده از تست‌های ایجاد رسوب می‌توان بر اساس این آنتی‌ژنها  آنها را گروه بندی نمود.

  

 

   تقسیم بندی كلستریدیوم‌ها:

  كلستریدیوم‌ها دارای تقسیم‌بندی‌های متفاوتی هستند. یك نمونه آن در زیر گفته شده است:

  الف_ كلستریدیومهای انتروتوكسیكEnterotoxic Clostridia  شامل:

  1_كلستریدیوم پرفرینجنسClostridium.perfringens  : ایجاد كننده بیماریهای التهاب رودهEnteritis  و انتروتوكسمی Enterotoxemia.

  2ـ كلستریدیوم دیفیسیل  : Clostridium.difficile ایجاد كننده بیماری‌های: كولیت غشای كاذب Pseudo membranous Colitis  و اسهال بدنبال (به همراه) مصرف آنتی بیوتیك Antibiotic-associated Diarrhea .

  ب_ كلستریدیومهای هیستوتوكسیك Histotoxic Clostridium  شامل:

  1_ كلستریدیوم پرفرینجنس  Clostridium.perfringens  : ایجاد كننده بیماریهای Wond Contamination و سلولیت Anaerobic Cellulitis  و گانگرن گازی Gas Gangrene .

  2ـ كلستریدیوم سپتیكوم : Clostridium.septicum ایجاد كننده بیماری ادم بدخیم Malignant Edema  .

  3ـ  كلستریدیوم شوآی Clostridium.chauveai  : ایجاد كننده بیماری پای سیاه Blackleg

  4ـ كلستریدیوم نوآی  : Clostridium.novyi ایجاد كننده بیماری تورم عفونی و نكروتیك كبد یا سیاه مرض Infectious Necrotic Hepatitis  یا Black Disease  .

  5ـ كلستریدیوم همولیتیكوم Clostridium.hemolyticum (كه تیپ D از Cl.novyi میباشد): ایجاد كننده بیماری آب قرمز Red Water یا هموگلوبینوری باسیلی Bacillary Hemoglobinuria  .

  ج_ كلستریدیومهای نوروتوكسیك  Neurotoxic Clostridia  شامل:

  1_ كلستریدیوم بوتولینوم Clostridium.botulinum : ایجاد كننده بیماری بوتولیسم  Botulism

  2_ كلستریدیوم تتانی Clostridium.tetani   :ایجاد كننده بیماری  كزاز Tetanus .

  

 

   ایجاد شرایط بی‌هوازی:

  الف_ قرار دادن محیط كشت و پلیتها یا لوله‌های آگار در ظرف بدون منفذ و دربسته (جارهای بی‌هوازی) و سپس به یكی از این روش‌ها این شرایط را ایجاد می كنیم: خارج نمودن هوا  از داخل آن و وارد نمودن نیتروژن و CO2 10% به داخل آن _ استفاده از  بسته هایی به نام Gaspack كه ساده‌ترین این روش‌هاست. وقتی كه آب به این  Gaspack ها اضافه شود گاز هیدروژن و  CO2 تولید میكند هیدروژن تولید شده با اكسیژن درون ظرف واكنش داده و آنرا مصرف می‌كند در نتیجه آب تولید می‌شود سپس ظرف خالی از اكسیژن می‌شود (به محض ریختن آب به روی بسته های َGaspack  ، درب ظرف حاوی محیط‌های كشت محكم بسته می‌شود ) معمولا برای اینكه H باO  بهتر واكنش دهد، در درون جارها كاتالیزور بی هوازی كه به  Pallodinized Alomina Pelet هم معروف هستند قرار می‌دهند. _ استفاده از كپسول‌های هیدروژن كه در آن درب جار بسته شده و از طریق دریچه‌هایی هیدروژن وارد جار می‌شود و كاتالیزور هم وجود دارد. به تدریج هیدروژن با اكسیژن موجود در جار تركیب شده و قطرات آب تولید می‌شود و كم كم فشار منفی در جار تولید می‌شود. _ گاهی اوقات از شمع نیز در ایجاد شرایط بی‌هوازی استفاده می‌شود اما كمتر. كه در اینصورت شمع را روشن كرده و در درون جار قرار داده و درب جار بسته می‌شود.

  ب_ استفاده از محیطهای كشت احیاء شده‌ای (به ویژگی‌های رشدی مراجعه شود) كه قدرت احیا كنندگی زیادی دارند مثل Cook meat  (گوشت پخته شده ) و محیط Thioglycolate broth  كه به صورت مایع و در لوله می‌باشند كه اینها اكسیژن موجود در محیط را مصرف كرده و معمولا در عمق محیط شرایط بی‌هوازی ایجاد می شود بنابراین باید نمونه در ته و عمق محیط قرار داده شود و بلافاصله درب لوله بسته شود