بیوسكوریتی در صنعت پرورش گاو گوشتی

 

بیوسكوریتی (Biosecurity) یا حفاظت حیاتی شامل برنامه‌های پیشگیری از پاتوژن‌های اولیه‌ای است كه به‌صورت بالقوه برای سلامتی گله مضر می‌باشند.

هر عامل عفونی كه ایجاد بیماری می‌كند یك پاتوژن نامیده می‌شود. پاتوژن‌های مختلف شامل ویروس‌ها (ویروس FMD و ویروس BVD)، باكتری‌ها (Brucella abortus عامل بروسلوز، Mycobacterium Paratuber culosis عامل بیماری یون) و پریون‌ها (آنسفالوپاتی اسفنجی گاوان یا BSE و اسكرپی در گوسفندان) می‌شوند.

بیوسكوریتی در سطوح ملی كه شامل مراقبت بیماری‌های حیوانات خارج كشور می‌باشند به‌وسیله آزمایشگاه APHIS[1][1] (سرویس نظارت سلامتی گیاهان و حیوانات) در دپارتمان كشاورزی ایالات متحده انجام می‌شود. دامپزشكان APHIS و پرسنل حمایتی دركنار دولت در سرتاسر كشور یك نظارت پایدار برای نگهداری حیوانات اهلی و احشام دربرابر بیماری‌های حیوانات خارجی فراهم می‌آورند كه عدم این نظارت می‌تواند برای صنعت دامداری و مصرف كنندگان تا میلیون‌ها دلار ضرر برساند.

حفاظت حیاطی یا بیوسكوریتی درسطح یك گله یكسری استراتژی‌هایی را برای جلوگیری از بیماری‌های هزینه‌بر تعیین می‌كند كه این بیماری‌ها درصورت ورود گله‌های خاصی بروز می‌نماید. پیش‌گیری و كنترل سادة بیماری‌های معمول كه امروزه در اكثر گله‌های گوشتی اعمال می‌شود برای مواجهه با تقاضاهای آینده ناكافی‌اند و می‌توان با مشاهدات و مراقبت منظم، واكسیناسیون و توجه محدود به بیوسكوریتی تولیدات را درسطح گله افزایش داد.

اهمیت بیوسكوریتی:

یك‌سری بیماری‌های عفونی در واحدهای پرورش گاو مطرح می‌شوند كه می‌تواند یك اثر منفی روی درآمد اقتصادی واحد داشته باشند. ما اغلب به اثر مخرب بیماری فكر می‌كنیم كه باعث كاهش كارایی تولید (كاهش میزان باروری، سقط جنین زودرس،‌ نقص‌های مادزادی و

گوساله‌های ضعیف)، كاهش تولید (كاهش وزن گوساله‌های تازه از شیر گرفته، كاهش مصرف خوراك و كم شدن میزان افزایش وزن روزانه) و همچنین افزایش میزان واگیری بیماری‌ها و افزایش مرگ و میر آنها می‌شود. اما آن چیزی كه مهم است این است كه این عوامل می‌تواند ازنظر رقابت در بازار برای ما مضر و زیان‌آور باشد.

با افزایش اطلاعات علمی موجود دربارة پاتوژنز، طرز انتقال و تشخیص بیماری‌هایی مثل BVD و یون و غیره، تعهدات دامپزشكان در قبال خرید و فروش حیوانات آلوده افزایش می‌یابد. به همین خاطر بیوسكوریتی باید یك اولویت بسیار مهم ـ با شرایط خیلی بالا ـ در تصمیمات مدیریتی روزمره باشد.

پاتوژن‌هایی كه در برنامه‌های بیوسكوریتی درنظر گرفته شده‌اند شامل ویروس زبان آبی، ویروس BVD، ویروس IBR، ویروس لوكوزگاوی، عامل بیماری یون و سل ، بروسلوز، گونه‌های سالمونلا، Moraxella bovis عامل Pink eye، ویروس دهان تاولی، انگل‌ها (كوكسیدیوز، كریپتوسپوریدیوز، آناپلاسما، شپش‌ها)، آلودگی‌های قارچی و بیماری‌های ژنتیكی می‌شوند.

امروزه تولید كنندگان درگیر تجارت بین‌المللی شده‌اند و به همین خاطر نیازمند توصیه‌های لازم دربارة بیماری‌هایی هستند كه با آنها مواجه می‌شوند. آنها باید این توصیه‌ها و اطلاعات را از دامپزشكان بخش APHIS و با واسطه دامپزشك خود بگیرند.

سطح بیوسكوریتی:

در یك واحد ابتدا اثر بالقوة یك بیماری بر روی آن واحد تخمین زده می‌شود و در اینجا بایستی به سطح خطر آسیب رسان و پیامدهای اقتصادی آن بیماری توجه نمود. تولید كنندگان باید یكی از سطوح خطری را كه توانایی اجرای آن را دارند، انتخاب نمایند. وقتی سطح بیوسكوریتی مشخص گردید باید یك پایه و اساس برای اجرا وجود داشته باشد كه در اینجا لزوم یك دامپزشك شایسته خیلی بااهمیت به‌نظر می‌رسد.

سطوح بیوسكوریتی مشخص شده برای كار در یك مركز گاو گوشتی به‌صورت زیر تعریف شده است:

1 ـ گله پاك و بسته كه عاری از پاتوژن‌های خاص است (SPF[2][2]).

2 ـ عدم اجازه ورود حیوان به گله.

3 ـ عدم اجازه ورود حیوان جدید به گله ولی اجازه بازگشت حیوان به این گله.

4 ـ اجازه ورود حیوان جدید به گله به‌شرط داشتن تاریخچه درمانی ثبت شده و اعمال قرنطینه بر روی این حیوانات.

5 ـ اجازه ورود حیوان جدید به گله به‌‌شرط داشتن تاریخچه درمانی ولی بدون اعمال شرایط قرنطینه‌ای.

6 ـ اجازه ورود حیوان جدید بدون داشتن تاریخچه درمانی ثبت شده و بدون اعمال قرنطینه بر روی اینها.

همان‌طوریكه گفته شد تولید كنندگان می‌توانند یكی از سطوح خطری را كه در بالا ذكر شده انتخاب نمایند و به‌كار گیرند.

منابع معمول اكثر پاتوژن‌ها را می‌توان به‌صورت زیر نام برد:

1 ـ كنسانتره (ذرت، جو، بذر كتان و سبوس) كه می‌تواند منبع گونه‌های مختلف سالمونلا باشد.

2 ـ علوفه (یونجه، سیلاژ ذرت و) كه وقتی  با آب آلوده آبیاری می‌شوند به‌عنوان منبع مهم سالمونلا مطرح هستند. همچنین درو كردن و ذخیره سازی نامناسب علوفه می‌تواند به‌عنوان عفونت‌های كلستریدیایی منتهی شود.

3 ـ نشخواركنندگان تغذیه شده با خوراكی‌هایی كه پروتئین‌های ممنوع شده پستانداران بخصوصی را دارا هستند به میزان معنی‌داری جنون گاوی را منتشر می‌كنند.

4 ـ منابع آبی آلوده شده با سالمونلا، E. coli یا كریپتوسپوریدیوم.

5 ـ حیوانات ولگرد، محل‌های عرضه حیوانات و بازار مالخرها.

6 ـ حیات وحش؛ پرندگان منبع سالمونلوز، آهوان منبع بروسلوز، گرگ‌ها منبع سالمونلوز و لپتوسپیروز، مدفوع جوندگان كه می‌تواند منبع گونه‌های سالمونلا و E. coli باشد.

7 ـ كنه‌ها و حشرات خونخوار كه آناپلاسموز و سایر بیماری‌های مرتبط با خون را منتقل می‌كنند.

8 ـ وسایل نقلیه، وسایل تغذیه و لش‌گیری، كارگران و بازدید كنندگان و

9 ـ مدفوع آلوده به نئوسپوراكانینوم كه به‌عنوان یك منبع مهم برای این ارگانیسم محسوب می‌شود.

نمونه‌ای از یك برنامة بیوسكوریتی برای تلیسه‌های گوشتی غیرآبستن جایگزین شده در گله:

پس از خریدن تلیسه‌ها و جایگزین كردن آنها در گله اولین سؤالاتی كه باید پاسخ داده شود این است كه:

1)آیا تلیسه‌هایی كه خریداری شده است از گله‌ای بوده كه ازنظر پایه ژنتیكی بالاتر از گله خودمان بوده است یا نه؟

2)آیا حیواناتی كه خریداری شده‌اند از گله‌ای بوده است كه واكسیناسیون در آن گله اجرا می‌شده یا نه؟

برنامه‌ای كه برای این تلیسه‌ها اجرا می‌شود شامل مراحل زیر است:

-I پیش جابجایی:

1 ـ آگاهی درباره سلامتی، واكسیناسیون و برنامه‌های كنترلی گله.

2 ـ تست‌های مخصوص به مدت 30 روز بایستی انجام شود كه به‌صورت زیر است:

الف) جدا كردن ویروس BVD از سرم یا شناسایی ویروس با روش‌های مخصوصِ رنگ‌آمیزی.

الف ـ1) حیواناتی كه برای ویروس BVD مثبت می‌شوند لازم است كه 30 روز بعد دوباره تست شوند تا مشخص شود آیا آلودگی پایدار دارند یا خیر.

الف ـ2) یك تیتر آنتی‌بادی سرم ویروس BVD برای شناسایی حیواناتی كه آلودگی پایدار به ویروس BVD دارند سودمند نیست.

الف ـ3) گوساله‌های نوزاد متولد شده از تلیسه‌های خریداری شده‌ای كه آبستن بوده‌اند باید بلافاصله پس از تولد با تست‌های ایمنوهیستوشیمیایی و آزمایش شوند.

ب) بیماری یون: تست‌هایی كه برای این گروه سنی از گاوان یعنی تلیسه‌های گوشتی وجود دارد نسبت به تست‌هایی كه برای گاوهای مسن‌تر استفاده می‌شود از اعتبار كمتری برخوردارند بنابراین در خریداری تلیسه‌های گوشتی و جایگزینی آنها در گله توصیه می‌شود كه این تلیسه‌ها از گله‌هایی خریداری شوند كه ازنظر برنامه‌های پیش‌گیری یون از سطح گله خودمان بالاتر و بهترند.

ج) تست‌های بروسلوز، سل و نیز بایستی انجام شود.

-II ایزولاسیون و قرنطینه واحد:

در این مرحله بایستی مراحل ذیل انجام شود:

1ـ یك دوره حداقل 30 روزه ایزولاسیون

2ـ كنترل جدی حیوانات ازنظر تماس با سایر حیوانات و یا كنترل عبور و مرور

3ـ شناسایی گله

4ـ بانك سرم برای انجام تست‌های مكرر و یا تست‌های مورد نیاز در آینده

5ـ واكسیناسیون علیه BVD, IBR، كمبیلوباكتر و گونه‌های كلستریدیایی

6 ـ درمان انگل‌های داخلی و خارجی

7ـ اضافه كردن كوكسیدیواستات (مثل آمپرولیوم یا یونوفور) برای نگهداشتن گله با ورود به دوره قرنطینه‌گذاری

-III دوره پس از ایزولاسیون و قرنطینه:

به‌دنبال دوره قرنطینه و ایزولاسیون تلیسه‌ها را با گاوهای نر پاك و یا گاوهای نری كه از تست تریكومونیازیس منفی بوده‌اند، جفت می‌اندازند.

گاوهای نر نیز باید برای بیماری‌های مشابه تست شده و تست آنها منفی شود. واكسن‌های دریافت شده و درمان‌های انجام شده بر روی گاوهای نر همانند تلیسه‌های گوشتی جایگزین شده در گله مشابه است و باید انجام شود.

در پایان باید یادآور شد كه برنامه بیوسكوریتی همانند یك سیاست بیمه برای سلامتی و باروری گله است. تولید كنندگان با كمك یك دامپزشك لایق و شایسته باید تصمیماتی را درباره انتخاب سطح بیوسكوریتی مناسب برای گله كه قبلاً این سطوح ذكر شده اتخاذ نمایند. بدیهی است كه اگر این سطح انتخاب شده محدود باشد درجاتی‌ از ضررهای اقصادی می‌تواند بر گله و تولید كننده وارد شود و باید گفت كه یك برنامه بیوسكوریتی جامع و كلی برای همه جوانب وجود ندارد و بیوسكوریتی ابزاری است برای كنترل بسیاری ازبیماری‌های عفونی خطرناك؛ این ابزار می‌توانند به راحتی با اهداف فردی هماهنگ شده و به‌طور موفقیت‌آمیزی برای هر گله‌ای استفاده شوند هرچند در اینجا باید برنامه‌ریزی، تعهد و آموزش همه پرسنل در سرتاسر برنامه پرورش وجود داشته باشد تا مجموعه اهداف برای یك برنامه كنترلی دربرابر بیماری‌ها به‌دست آید.