استحصال 100 هزار نوه از هر گاو برگزیده ایرانی

اتحادیه دامداران و معاونت امور دام استان قم به مدیریت سید محسن حسینیان و علی بیگی، در آستانه دومین انقلاب اصلاح نژادی، دامداران استان را گرد هم آوردند تا اظهارات جالب محمدباقر صیادنژاد، معاون مركز اصلاح نژاد كشور، دكتر ساعتچی و دكتر دهقان، اساتید متخصص از دانشگاه تهران را بشنوند و با تاثیر دانش روز در افزایش بهره‌وری اقتصادی واحدهای گاو شیری بیش از پیش آشنا شوند، وقتی صیادنژاد، معاون مركز اصلاح نژاد كشور به نتایج دستاوردهای تحقیقاتی مركز یادشده اشاره ‌كرد دامداران حاضر در همایش شگفت‌زده شده بودند.
    وی در ابتدا با بیان اینكه عملكرد دام متاثر از 3 عامل عمده ژنتیك و وراثت، عوامل محیطی نظیر تغذیه و اثر متقابل دو عامل یادشده بر یكدیگر است، افزود: در این میان مركز اصلاح نژاد دام كشور، با شناسایی و تفكیك گونه‌‌های دامی از یكدیگر عملكرد آنها را همراه با مشخصات ثبت می‌كند.
    وی در تشریح این عمل به ركوردبرداری ماهانه از دام‌های ماده، ثبت و ذخیره‌سازی آن در رایانه‌های مركز اصلاح نژاد اشاره كرد و اظهار داشت: مركز یادشده با استفاده از شبكه‌ وسیع اینترنت، به صورت روزانه، از گاوهای ماده ركوردگیری می‌كند و اطلاعات شناسنامه‌ای نظیر پدر، مادر، سن، تاریخ‌ زایش، تلقیح و ركوردهای روزانه یا ماهانه شیر در كنار اطلاعات نمونه به آزمایشگاه‌های 32 گانه سراسر كشور ارسال می‌شود.
    صیادنژاد افزود: پس از اینكه دو دسته اطلاعات شناسنامه‌ای و ركوردبرداری با یكدیگر لینك و استاندارد شد، سالانه دو بار مسابقه ركوردگیری برگزار می‌شود و پس از این مرحله، برآورد ارزش و پتانسیل ژنتیكی صورت می‌گیرد.
    معاون مركز اصلاح نژاد دام كشور با بیان اینكه در حال حاضر برای حدود یك میلیون و هزار راس گاو در كشور شناسنامه صادر شده و حدود یك میلیون و 500 هزار زایش از این گاوها نیز به ثبت رسیده است، گفت: مقدار ركورد شیر روزانه این گاو‌ها 15 میلیون لیتر بوده كه به ثبت رسیده است.
    وی تصریح كرد: پس از برآورد پتانسیل شیری دو مسابقه، بهترین دام‌ها انتخاب می‌شوند؛ به طور مثال از 300 هزار گاو ماده كشور، دو هزار گاو برتر را انتخاب كرده و پس از تلقیح این 2 هزار گاو ماده با اسپرم بهترین پدرهای دنیا (داخلی و وارداتی) فرزند را (اگر نر باشد) وارد یكی از 9 مركز تولید اسپرم می‌كنند.
    صیادنژاد در مزیت این عملیات و با اشاره به اینكه اسپرم‌های ممتاز یادشده در منفی 196 درجه فریز شده و در سطح وسیع توزیع می‌گردد، افزود: اگر در حالت عادی از یك ماده گاو برتر، بتوان حداكثر 20 تا 30 نوه استحصال كرد، در شرایط امروزی می‌توان از ماده گاوهای برگزیده 100 هزار نوه در كل كشور به دست آورد! به گفته وی بهترین پدرهای دنیا نیز می‌توانند 20 هزار دختر و 200 هزار نوه داشته باشند.
    معاون مركز اصلاح نژاد دام در ادامه با بیان اینكه پس از «تست نِتاج»، مسابقه‌ای هم میان 2 هزار گاو برتر برگزار می‌شود و دختران اینها نیز تحت عملیات مشابه ركوردگیری و ثبت مشخصات، قرار می‌گیرند اظهار داشت: از این طریق مشخص می‌شود كه از 100 گوساله نر مركز، كدام یك عملكرد بهتر داشته‌اند و لذا آنكه عملكرد پایینی دارد در سطح محدود و آنكه عملكرد بالا دارد در سطح وسیع پخش می‌شود.
    
    ارزش‌های اصلاحی، معیار انتخاب گاوها
    دكتر مهدی ساعتچی، دانش‌آموخته دكترای تخصصی ژنتیك و اصلاح نژاد دام در این همایش با اشاره به ابزارهای اصلاح نژادی نظیر انتخاب گاو برتر، چگونگی آمیزش و تولیدمثل گفت: به طور مثال در زمینه انتخاب گاو، به جای خطای معیار قرار دادن فنوتیپ ظاهری هر گاو، باید هنر اصلاح‌گر در این زمینه بروز كند كه معیار انتخاب تولید بیشتر شیر خام در یك گاو در قیاس با سایر گاوها نیست.
    وی با بیان اینكه فقط نصف ارزش‌های اصلاحی روی كاتالوگ‌ها قابل انتقال به جنین است، معیار لازم را در انتخاب گاو، ارزش‌های اصلاحی یا PTA عنوان می‌كند و چگونگی به دست آوردن آن را نیز از ركوردهای فنوتیپی گاوها، داده‌های فنوتیپی و داده‌های شجره‌ای برمی‌شمرد.
    وی كنترل آمیزش‌ها در ایجاد ژنوتیپ مطلوب و رعایت همخونی در آمیزش‌های خویشاوندی را حائز اهمیت می‌داند و می‌گوید:‌ از آنجا كه تولیدمثل موفق ضامن شیردهی مناسب است، لذا فروش تلیسه از بخش‌های درآمدزای دامداری می‌باشد و اگر مدیریت تولیدمثل موفق باشد، دامداران به جای ناگزیر شدن به خرید تلیسه، به فروش، آن نیز مبادرت خواهند ورزید.
    ساعتچی اضافه كرد: افزودن حتی یك روز به فاصله گوساله‌زایی، دوره‌ فحلی را 21 روز عقب انداخته و این مسئله به دامدار نیز زیان وارد می‌سازد،‌ وی همچنین گفت: كما اینكه هزینه‌هایی نظیر سخت‌زایی، جفت‌ماندگی، حذف به دلیل ناباروری و تعرفه دامپزشك نیز به دامدار تحمیل می‌شود.
    به گفته این استاد دانشگاه، مدیریت تولیدمثل فقط، با برخورداری از اطلاعات، دست‌یافتنی خواهد بود.
    
    گاوهایی كه پنجره‌ی رو به آینده‌اند
    دكتر دهقان، استادیار علوم دامی دانشگاه تهران و متخصص تغذیه نیز در این همایش بیان داشت: كشورهای دنیا به جز دو كشور ایران و چین به دنبال افزایش تولید هستند و امروزه بازده مصرف خوراك جزء مباحث مهم‌تری از میزان شیر تولیدی هر دام است.
    وی در اشاره به مثالی از راندمان گاوها، به گاو كورال با 83 درصد بازدهی (74 كیلو شیر روزانه در 365 روز سال) به عنوان پنجره‌‌ای رو به آینده استناد كرد و گفت: این در حالیست كه گاو جرسی اگر 24 كیلوگرم در روز شیر بدهد، راندمان آن از 75 درصد تجاوز نخواهد كرد.
    دهقان هزینه نگهداری گاوهای پرمصرف را بیشتر از سایرین دانست و افزود: در مقوله اصلاح نژاد بحث Peak بالا یا تداوم شیردهی بالاتر، نكات مهم‌تری هستند كه باید روی آنها متمركز بود.
    وی در ادامه بیان داشت: جهت اصلاح نژاد كارآمد باید تمام اندام‌های گاو اعم از پاها، وضعیت خلفی گاو جهت جفت‌گیری،‌ فرم‌ دهان برای جویدن خوراك و اندام‌های داخلی بهبود یابد، و ‌در این ارتباط، هر 2 راهكار مدیریتی و تغذیه‌ای باید در دستور كار قرار گیرد.
    به گفته وی در عصر حاضر و از نقطه نظر مدیریتی، پیش از هر چیز باید به فكر حداكثر رفاه گاو بود تا با كاهش استرس‌های محیطی، مواد مغذی مورد نیاز دام صرف رفع تنش در گاو نشود.
    دهقان اشاره كرد: امروز بحث 3 بار دوشش در حال منتفی شدن و چهار یا حتی 6 بار دوشش در روز در دستور كار قرار گرفته است. استراحت 12 ساعته گاو نیز در هر شبانه‌روز نیز، (به صورت ایده‌آل) مانع دفع انرژی حیوان می‌شود. استادیار دانشگاه تهران همچنین توصیه كرد كه خوراك تازه در اختیار گله قرار گیرد و مدت زمان ماندن گاوها در مسیر آخورها كاهش یابد. وی تمیزی، تخلیه مرتب و روزانه آخورها را جهت كهنه نشدن خوراك، حائز اهمیت دانست و گفت: عدم تراكم گاوها در بهار خواب‌ها و استفاده از مه‌پاش‌ها جهت ترغیب دام به خوراك بیشتر ضروری به نظر می‌رسد و براساس نتایج تحقیقات به دست آمده، بحث جداسازی در گله‌های بزرگ تاثیرگذار است و تلیسه‌هایی كه پس از نخستین زایش از گاوهای قدیمی جدا می‌شوند، 5 تا 10 درصد بیشتر شیر تولید می‌كنند.