حیوانات اگزوتیك (دست آموز غیر اهلی)

بحث حیوانات اگزوتیك و شرایط نگهداری و پرورش آنها زمانی ارزشمند است كه ماهیت این موجودات و اصل مقبولیت در اجتماع آنها حل شده باشد. پس در این قسمت سعی می كنیم به تفصیل این موضوع را بررسی كنیم.
    حیوانات اگزوتیك كه مدت زیادی از عمر نگهداری مدرن آنها در ایران نمی گذرد به چند شاخه تقسیم بندی می شوند البته این تقسیم بندی بر مبنای معیار هایی چون نوع منطقه ـ كشور یا محیط طبیعی زندگی آن حیوانات متفاوت است. به عنوان مثال نگهداری از گونه هایی از طوطی سانان در امریكای لاتین امری روتین و جزء حیوانات اهلی آن منطقه محسوب می شوند و برای طبابت این دسته از پرندگان از متخصص حیوانات اگزوتیك استفاده نمی شود و این درحالی است كه در اكثر كتب معتبر دامپزشكی آن گونه عضوی از حیوانات اگزوتیك می باشد.
    
    
    پس تقسیم بندی كه می توان برای حیوانات اگزوتیك در ایران منظور كرد از این قرار است:
    گروهی تحت عنوان پستانداران كوچك ازجمله همستر ـ جربیل(پرشین جرد كه بومی ایران است)و...
    خزندگان از جمله مار- مارمولك – ایگوانا و ...
    پرنگان زینتی از جمله طوطی – مینا و ...
    پستانداران دریایی مثل دلفین – فوك دریای خزر و...
    و آبزیان و...
    
    برای پرورش یك حیوان باید چند نكته مد نظر قرار گیرد:
    الف-نداشتن مشكل شرعی ب- مقبولیت جامعه ج- كاربردی بودن حیوان د- توجیه اقتصادی
    
    
    نداشتن مشكل شرعی:
    فرهنگ ایرانی و اعتقادات دینی ما مردم ایران همیشه از محبت كردن به حیوانات و رعایت حقوق آن زبان بسته ها از ابتدای به امر تا به حال سخن گفته و در كنار آن احكامی را در ارتباط با چگونگی برخورد و مسایل شرعی این حیوانات بیان كرده است.خوشبختانه در زمینه حیوانات اگزوتیك مشكل شرعی مطرح نشده و امكان پرورش برای دوستداران وجود دارد.
    
    
    مقبولیت جامعه و كاربردی بودن حیوان:
    مقوله پرورش این حیوانات از چند جنبه قابل بررسی است. یك دیدگاه در زمینه كارهای آزمایشگاهی است كه می توان حیوانات اگزوتیك زیر شاخه پستانداران كوچك را در آن جای داد كه همسترها و جربیل ها و... به علت شباهت ساختار ژنی به انسان(درمان دیابت و...) بسیار كارآ می باشد و مقوله دیگر نگهداری آنها به عنوان حیوان خانگی مطرح می شود.
    بسیاری از مقالات روز روانپزشكی به اصل درمان اختلالات اعصاب و روان با استفاده از حیوانات می پردازد و بطور جدی پیگیری می شود زیرا دستاوردهای جالبی داشته اند. به عنوان مثال درمان دمانس- آلزایمر- مشكلات هیجانی و... و این امر تا آنجا پیش رفته است كه به شیوه گزینش حیوانات و سودهایی كه هر كدام برای رفع نیازهای روحی بشری و درمان آنها دارد اشاره شده است.
    در ادامه این مبحث مطلبی را از كتاب « دكتر سینتیا چندلر » آثار درمانی « سود جستن از حیوانات درمانی در امر مشاوره و روان درمانی» می آورم كه تصدیق كننده مطالب و تاثیر جالب این حیوانات بر رشد كودكان را بیان می كند:
    «اما باید دانست كه آثار ارزشمند روان شناختی حیوانات دست آموز فقط درباره ی آدم های مشكل دار و افراد دچار اختلال روان پزشكی صادق نیست. همدم بودن با حیوانات و گیاهان خانگی می تواند در رشد شناختی كودكان خردسال و نوجوان بسیار اثربخش و سودمند باشد.
    در عمل بسیاری از واقعیت های تلخ و شیرین زندگی و «جبر بیولوژیك» این زندگی را نونهال، خود با همبسته بودن با طبیعت جاری كنارش، بسته به هوش خود، به سادگی می تواند بیاموزد. برای نمونه، اغلب پدران و مادران در آموزش واقعیت های جنسی – آمیزشی به كودكان و نوجوانان خود مشكل دارند و در این زمینه سردرگم و درمانده می شوند.
    نگه داری از حیوانات خانگی این مشكل را به آسانی غیر قابل تصوری حل می كند و كودك می تواند با نگاهی همچون والد به حیوان خود، بردباری و شكیبایی جنسی را از گذر آموزش همین امر به حیوان غریزه مندش، فرا گیرد و از درگیر شدن در روابط جسورانه و گاه ویرانگر – به ویژه در سنین آغاز نوجوانی و جوانی – پرهیز نماید. مفهوم «نگاه و نوازش خوب و بد» را به كامل ترین صورت می توان در زمینه ی نگه داری از حیوانات خانگی دست آموز به كودك آموزش داد.»
    همچنین اثبات آثار روزمره ای كه حاصل از ارتباط دائم با آنها می باشد بدین شرح است: كاهش فشار خون و قند بالا از طریق كاهش كورتیزول و افزایش اندورفین- اكسی توسین، پرولاكتین ، فنیل اكتیك اسید و دوپامین.
    
    
    
    از سایر موارد به:
    • فرو نشاندن تنش و اضطراب بیماران دچار اختلال خلقی و دیگر اختلالات روان پزشكی
    • افزایش اجتماع گرایی و كاهش فشار خون، ضربان قلب، و كردارهای پس رونده ی نامتناسب در بیماران دچار آلزایمر و دیگر دمانس ها
    • كاهش و كنترل اپیزودهای اختلال افسردگی و یا نشانه های آن در آزمون بك
    • افزایش اعتماد به خویشتن؛ یاری رساندن به سازگار شدن كودكان بستری شده با شرایط بیمارستان و بهبود خلق پایین آنان
    • كاهش تكان ها، كردار و جهش های تكراری، چرخیدن گرد اشیا، فریاد و هیاهو نمودن ها، وضعیت بخشی دست ها در كودكان اوتیستیك و افزایش پیوستن آن ها به درمانگر، و آغاز به انجام و باز انجام كنش های درمانی و پاسخ دهی مناسب به آن ها
    • كاهش مشكلات یادگیری در كودكان دارای ناتوانی و كاستی هوشی و برانگیختن كنش ها و واكنش های كرداری گفتاری و ناگفتاری در آنان
    • كاستن از حواس پرتی، درماندگی آموخته شده، اخم و قشقرق، در عین افزایش تماس چشمی، و بهبود روابط هیجانی و رفتار با همسالان در كودكان دارای مشكلات هیجانی و كرداری می توان اشاره كرد.
    در ادامه بحث مقبولیت از دیدگاه جامعه باید شرایط نگهداری در محیط خانواده نیز بررسی شود به عنوان مثال نگهداری از گونه ای خاص جربیل به عنوان گونه شبزی شاید برای اعضای خانواده ایجاد مشكل كند یا خصوصیات ظاهری ایگوانا شاید مورد پسند عده ای نباشد و یا شرایط نگهداری از پرندگان زینتی باید عاطفی تر از سایرین باشد و این امر در نگهداری تمامی این حیوانات میسر نخواهد بود جز مقبولیت نزد خانواده پذیرنده و جامعه مرتبط.
    در نهایت بررسی توجیه اقتصادی با توضیح های داده شده بر عهده شخص سرمایه گذار است. كارهای آزمایشگاهی در كشور ما رو به افزایش بوده و علاقه مندان به نگهداری از این حیوانات جالب نیز در سرتاسر این كهن گربه زیبا بسیارند.