طرح پرورش كپور ماهیان چینی و هندی

طرح پرورش كپور ماهیان چینی و هندی به روش نیمه متراكم و در شرایط پرورشی كشور ایران زیر نظر موسسه تحقیقات شیلات ایران در حال انجام است. در این طرح بچه ماهی سه گونه كپور هندی به نام های: كاتلا (CATLA CATLA )، روهو (LABEO ROHITA)، و مریگال (CIRRHINUS CIRRHINUS) از هندوستان وارد كشورمان شد.
    به منظور اطلاع خوانندگان عزیز مجله از جزییات این طرح گفت وگویی با دكتر حسین زاده رییس بخش آبزی پروری موسسه تحقیقات شیلات ایران انجام شده كه مشروح آن در ادامه از نظرتان می گذرد.
    
    متولی اجرای این طرح كدام سازمان و تحت نظر چه نهادی است؟
    موسسه تحقیقات شیلات ایران متولی اجرای این طرح است و این موسسه زیر نظر سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج كشاورزی وابسته به وزارت جهاد كشاورزی می باشد و پژوهش هایمان در دو مركز تحقیقاتی یكی در گیلان و دیگری در خوزستان در حال پی گیری است.
    
    اهداف این طرح در مناطق انجام شده و نتایج اولیه آن چه بوده است؟
    این طرح پژوهشی چندین هدف را در خود می گنجاند. اول بررسی امكان پرورش توام كپور چینی و هندی در استان های گیلان و خوزستان دوم هدف بررسی اقتصادی این پروژه و سوم تعیین بیوتكنیك (راه و روش و فنون) تكثیر است یعنی بتوانیم كپور ماهیان هندی را در داخل كشور تكثیر كنیم. فاز اولیه این پروژه در سال جاری شروع شد و در قالب چند استخر پرورشی، پژوهشی، تركیب های متفاوتی از كپور چینی و هندی را در كنار هم قرار دادیم تا آنها را با هم مقایسه كرده و به دست آوریم كه كدام تركیب بیشترین رشد و یا بیشترین بیوماس (توده زنده ) را در واحد سطح در استخر تولید می كند. در حال حاضر همه روزه بیومتری ها به طور كامل انجام می شود، البته كپور هندی در مقایسه با كپور چینی رشد بالایی ندارد ولی در مجموع بیوماس تولیدی استخر را بالا می برد یعنی مثلا اگر میزان برداشت ما 3 تن در هكتار بود به 5/3 تن در هكتار می رسد. این كپورها از لحاظ شكل ظاهری بسیار مورد پسند مردم هستند. البته میزان رشد در جنوب كشور به علت شرایط آب و هوایی و اقلیم گرم و میزان غذای مناسب رشد فیتوپلانگتون های آب بیشتر از شمال كشور بوده و ما امسال متاسفانه در شمال كشور دوره گرمایی كوتاهی داشتیم و فصل سرما زودتر شروع شد و چون كپور ماهیان حساسند رشد كمتری داشتند.
    با این وجود ما انتظار نداریم كه هر سه گونه در همه این مناطق جواب بدهد. بلكه ممكن است یك گونه در یك منطقه محور قرار بگیرد. اما نكته مهم این است كه در شرایط كنونی كشور ما، این گونه ها توانسته اند سازگار شوند و به رشد خود ادامه دهند و در حال حاضر هنوز در فاز اول این پروژه هستیم و قطعا تا دو سال آینده خودمان عملیات تكثیر را انجام می دهیم و دیگر نیازی به وارد كردن آن به كشور نداریم. بعد از انجام پژوهش ها، تا این لحظه مشخص شده كه دو گونه كاتلا و روهو در شمال كشور و روهو و مریگال در جنوب كشور سازگاری بهتر، با محیط دارد. گونه كاتلا چون تغذیه پلانكتون ها در شمال كشور بیشتر و مناسب تر است، رشد بیشتر داشته. روهو همانند آمور تغذیه گیاه خواری دارد و مریگال مثل كپور معمولی دتریت خوار "كتری خوار" است.
    این طرح به چه منظور اجرا شده و تا چه حد به اهداف مورد نظر دست یافته اید و در این طرح بازار هدف كجاست؟
    كپور ماهیان در دنیا 8-7 گونه هستند، ولی ما طبق بررسی ها، سه گونه ای كه خوش رشد و خوش گوشت و از نظر مردم، ظاهر خوبی داشتند را وارد كردیم. هدف ما از این كار این بود كه ما در كشور دو دهه میزان تولیدمان تغییر نكرده و بین 5/3-3 تن در هكتار است. در واقع با وارد كردن این چند گونه به كشور می خواهیم تولید در واحد سطح را در استخرهای خاكی افزایش دهیم. ثانیا می خواهیم سبد مصرف مردم متنوع شود. چون تعداد كپور ماهیان در 50 سال گذشته در ایران همین 4 نوع بوده. هدف ما این است كه بهره وری را بالا ببریم و از همه لایه های آب استخر استفاده كنیم كه با این كار به اقتصاد تولید در استخر كمك می كند.
    كپور ماهیان چینی در حال حاضر هم در بازار داخلی مصرف داشته و هم بازار كشورهای همسایه را برای صادرات در اختیار دارند. مثلا در عراق كپور معمولی بسیار موردپسند است و حتی در یك مقطع زمانی نسبت كشت ما تغییر پیدا كرد. در حال حاضر نوع نگاه ما به صادرات این گونه ها نسبت به مصرف آنها در داخل كشور باعث تنوع محصول و افزایش راندمان تولید در استخر است.
    
    بچه ماهی های اولیه از كجا وارد شد و چگونه؟
    بچه ماهی ها از كشور مبدا خود یعنی هند، پس از كسب مجوزهای دامپزشكی و محیط زیستی، قرنطینه و كنترل های مربوط و از طریق فرودگاه مهرآباد وارد كشور شد. از قبل، استخرها آماده سازی شده بود كه با رعایت تركیب و نسبت در استخرها رهاسازی شدند.
    
    این پروژه تا چه حد صرفه اقتصادی دارد؟
    ما كپورها را در ابتدای دوره پرورش در استخرها رهاسازی كردیم و غذادهی را با سیستم رایج غذادهی كپورماهیان چینی دنبال كردیم. در واقع ما سعی كردیم به جز معرفی گونه به استخر هیچ گونه تحمیل هزینه را نداشته باشیم و با همین روش در حال حاضر كپورهای هندی ما رشد خوبی دارند. این پروژه یك طرح پژوهشی است و ما هنوز وارد فاز مقایسه تجاری نشده ایم. ممكن است ما هزینه های اولیه زیادی داشته باشیم ولی وقتی به دانش فنی تكثیر دست پیدا كنیم، این پروژه ارزش اقتصادی زیادی خواهد داشت. مساله دیگر این است كه این ماهی ها از هرم پایین انرژی استفاده می كنند و به این وسیله پرورش آنها توجیه دارد.
    
    غیر از این طرح "بخش آبزی پروری" چه طرح هایی را در دست اجرا دارد؟
    بخش آبزی پروری موسسه تحقیقات شیلات ایران هر ساله بیش از 50 طرح تحقیقاتی را انجام می دهد كه در زمینه های مختلف: گرمابی، سردابی، میگو، كشت دریای، تحقیقات مربوط به تغذیه آبزیان و مهندسی ساخت می باشد. ما روی تمام گونه های بومی و غیربومی كار می كنیم و رویكرد جدیدی هم روی ماهیان زینتی داریم كه همه این طرح ها زیر نظر مراكز تحقیقاتی و كارگاه های ذی ربط در حال اجراست و بیش از 13 مركز و 20 ایستگاه در كشور در خدمت این پژوهش ها هستند. پروژه ماهی تیلاپیا هم در دست اجرا است كه به عنوان یك انقلاب در صنعت شیلات می باشد كه با هدف خوراكی دارد پرورش می یابد و رشد خیلی خوبی دارد.