قورباغه خوراكی!

نویسنده: پوریا كریمی *

كشور ما با داشتن شرایط آب و هوایی مساعد برای پرورش گونه های تجاری قورباغه از این پتانسیل و ظرفیت برخوردار است كه به جمع كشورهای بزرگ تولید و صادركننده این جانور بپیوندد.
    وجود نواحی گرم و مرطوب در جنوب و مرطوب و معتدل در شمال كشور، بهره مندی از تالاب ها و آبگیرهای بسیاری در كشور و امتیازات مثبتی از قبیل فراوانی بالای غذای زنده برای تغذیه ی این جانور این امكان را برای كشور فراهم ساخته است كه بتواند موفق تر از بسیاری كشورها در این صنعت و تجارت پررونق حضور یابد.
    
    اهداف پرورش
    صادرات گوشت این جانور به صورت تازه، منجمد و كنسروی، تهیه چرم از پوست، تولید كودهای كمپوست با كیفیت بالا از اندام های داخلی و كمك به كاهش استفاده از كودهای شیمیایی، اشتغال زایی، صادرات و درآمدزایی و...
    
    فیزیولوژی و طبقه بندی علمی
    قورباغه جانوری است از رده ی دوزیستان (Amphibia) و راسته ی بی دمان (Anura). اندام های خلفی آن طویل اند كه باعث جهش حیوان در حركت شده و نیز حیوان به وسیله ی این اندام های طویل به خوبی در آب شنا می كند. قلب قورباغه 3 حفره ای و متشكل از 2 دهلیز و 1 بطن است. در دهان قورباغه دو سوراخ كوچك اضافی دارد كه با كیسه های صوتی در ارتباط هستند. قورباغه ها لقاح خارجی دارند. نوزاد قورباغه در موقع خروج از تخم كاملا آبزی است و در آب های راكد میزیدو پس از دگردیسی می تواند در خاك نیز زندگی كند. قورباغه بالغ باید برای تنفس به سطح آب بیاید اما می تواند چند دقیقه زیر آب بماند و اكسیژن محلول در آب را از راه پوست و خصوصا پوست نواحی خلفی مثل لگن جذب كند.
    تفاوت قورباغه ها با وزغ 1- وزغ حركت جهشی ندارد 2 – مردمك چشم وزغ ها عمودی ولی در قورباغه ها گرد است. 3- قورباغه ها معمولا بدن نرم و مرطوب دارند و در نزدیكی آب ها زندگی می كنند ولی وزغ ها پوست خشك و زگیل مانند دارند.
    
    گونه های دارای ارزش تجاری
    در جهان از سرده ی Rana چند گونه از نظر مصرف انسانی ارزش بالاتری دارند كه شامل: قورباغه پلنگی (Rana pipiens)، قورباغه سبز (Rana clamitans)، قورباغه اردك ماهی (Rana palustrist) و قورباغه بزرگ آمریكایی (Rana catesbeiana)، می شود. همچنین قورباغه مردابی (Marsh frog) كه در ایران و به خصوص مرداب انزلی به وفور یافت می شود نیز دارای ارزش تجاری و غذایی بالایی است. از قورباغه بزرگ آمریكایی به جهت درشت اندامی از تمام بدنش جهت مصارف تغذیه ای استفاده و در گونه های دیگر فقط از ران آنها استفاده می شود.
    در ادامه به معرفی 2 گونه قورباغه مردابی و قورباغه بزرگ آمریكایی می پردازیم.
    
    قورباغه مردابی Marsh Frog
    اسم علمی: Rana ridibundus
    طول قورباغه بالغ: حداكثر 17 سانتی متر، نرها حدود 12 سانتی متر
    وزن قورباغه بالغ تا 500 گرم
    گسترش جغرافیایی: این گونه در اكثر نقاط دنیا پراكندگی دارد و گونه ای جهان شمول است و از نظر خوراكی و تجاری گونه ای بسیار مهم به شمار می آید.
    تولیدمثل و تخم گذاری: در فصل بهار و آب های كم عمق
    تعداد تخم: حدود 1000 تا 12000 تخم كه بسته به سن و جثه متغیر است.
    رشد و تغذیه: تغذیه در دوره لاروی از بی مهرگان و گیاهان آبزی است و پس از دگردیسی از حشرات، كرم های خاكی، عنكبوت ها و...
    جای جدول
    
    قورباغه بزرگ آمریكایی: American Bullfrog
    اسم علمی: Rana catesbeiana
    طول قورباغه بالغ ماده: 15-9 سانتی متر (در بعضی موارد تا 20 سانتی متر)
    گسترش جغرافیایی: این قورباغه بومی نواحی آمریكای شمالی است و هم اینك در بسیاری از نواحی جهان مثل: آسیا جنوب آمریكا و اروپا یافت می شود.
    تولیدمثل و تخم گذاری: اواخر بهار و اوایل تابستان
    تعداد تخم: جنس ماده می تواند تا 000/20 تخم تولید كند.
    طول عمر: 8 تا 10 سال در طبیعت و تا 16 سال در اسارت
    رشد و تغذیه: دوره دگردیسی از چند ماه (در نواحی جنوبی و گرم تر) تا 3 سال (در نواحی شمالی و سردتر) متغیر است. تغذیه در زمان لاروی و پس از آن مشابه سایر قورباغه های خوراكی است و باید به كیفیت غذا و میزان آنها توجه ویژه ای نمود.
    جای جدول
    
    تكثیر و پرورش
    به سه شكل: طبیعی، نیمه طبیعی و مصنوعی
    نحوه پرورش مصنوعی
    دو حیوان نر و ماده پس از جفت گیری در خشكی برای مدت كوتاهی به زیر آب می روند. سپس ابتدا حیوان ماده و پس از آن حیوان نر سلول های جنسی خود را در آب رها می كنند. هر مولد ماده حدود 3 تا 5 هزار تخم می گذارد كه این مقدار بسته به جثه، سن و گونه تغییر می كند. باید توجه داشت كه عمل تخم ریزی در آب راكد صورت گیرد همانند بركه ها. این بركه ها نباید بیش از 400 مترمربع و عمق آنها در حدود 85-80 سانتی متر باشد. قورباغه مولد را باید از نظر كیفیت آب، نوع تغذیه و عدم ابتلا به انواع بیماری های ویروسی، انگلی و باكتریایی مورد مراقبت قرار داد.
    تخم ها پس از 5 تا 20 روز به شكل لاروهای دم دار با طول حدود 5 میلی متر ظاهر می شوند. این مدت بستگی به میزان دمای آب دارد. در این مرحله به ماهی های كوچك شبیه هستند. پس از چند روز طول آنها به حدود 10 میلی متر می رسد. لاروها پس از حدود 20 روز یا سه هفته به بچه قورباغه و پس از گذشت هفت هفته به قورباغه جوان تبدیل می شوند. باید توجه داشت كه بچه قورباغه ها را وارد بركه های بزرگتر و ایمن از مار، پرندگان و سایر شكارچیان نمود. همان طور كه گفته شد تغذیه لاروها از بی مهرگان آبزی و گیاهان است و با رشد جانور و پس از دگردیسی جانوران كوچك و متحرك مثل: انواع حشرات، كرم ها، ماهیان كوچك و... را می خورد. یكی از راهكارهای مفید در مزارع پرورش قورباغه برای جذب بیشتر حشرات و سایر بندپایان به عنوان غذای اصلی قورباغه ها روشن كردن چراغ در شب است. این عمل موجب حركت آنها به سمت منبع نور شده و به این وسیله در دسترس قورباغه ها قرار می گیرند.
    قورباغه ها پس از رسیدن به وزن مطلوب و رشد كافی صید شده و در صورتی كه هدف پرورش استفاده از گوشت باشد پس از جدا كردن قسمت های ناقد ارزش خوراكی و با رعایت موزاین بهداشتی جهت مصرف به صورت: تازه، منجمد و یا كنسروی آماده می شوند.
    
    پرورش نیمه طبیعی و طبیعی
    این روش با وارد كردن تعدادی مولد به بركه ها و مرداب هایی كه حصاركشی شده اند انجام می شود. در روش طبیعی نیز قورباغه ها را از سطح طبیعت جمع آوری می كنند. این روش در كشورهایی كه به دلیل كمبود منابع غذای زنده برای این جانور و هزینه بالای نیروی انسانی و كارگری امكان پرورش مصنوعی مقرون به صرفه نیست انجام می شود.
    
    صادرات و بازار هدف
    گوشت قورباغه از نظر طعم و مزه نزدیك و مشابه گوشت گوساله است و در بسیاری از كشورهای اروپایی از قبیل: فرانسه، ایتالیا، اسپانیا و همچنین در كشورهای آمریكایی مثل آمریكا و كانادا محبوبیت بالایی دارد. به طور مثال كشور آمریكا سالانه حدود 1500 تن گوشت قورباغه وارد می كند. در زمینه صادرات كشورهای جنوب شرق آسیا از جمله: اندونزی، بنگلادش، چین و ژاپن جزء بزرگ ترین صادركنندگان به شمار می آید. در این میان كشور اندونزی بزرگ ترین كشور اسلامی جهان فقط در سال های دهه ی 1990 سالانه بیش از 8000 تن قورباغه پرورش و به بازار عرضه كرده است.
    
    شروع فعالیت در این بخش
    متقاضیان فعالیت در این بخش باید با مراجعه به سازمان دامپزشكی كشور و اخذ پروانه بهره برداری، برای واردات مولد گونه های گوشتی اقدام كنند و یا از قورباغه بندرانزلی برای پرورش استفاده كنند. لازم به ذكر است ضوابط بهداشتی تكثیر و پرورش این جانور همانند ضوابط بهداشتی آبزیان دیگر بوده و متقاضیان باید بعد از اخذ موافقت اصولی از سازمان شیلات برای پروانه تاسیس و بهره برداری بهداشتی از سازمان دامپزشكی كشور اقدام كنند.
    لازم به ذكر است پرورش قورباغه به منظور صادرات از سوی نماینده ولی فقیه در سازمان دامپزشكی حلال اعلام شده است.
    می توان با تدوین برنامه ای اصولی و هدفمند و استفاده از تجربیات كشوهای موفق در این زمینه و دقت در رموز موفقیت آنها (از جمله كیفیت و بسته بندی مرغوب و قابل رقابت در بازارهای جهانی) و نیز امكان دریافت تسهیلات برای فعالان این بخش و حمایت از آنها راه را برای حضور گسترده مشتاقان به سرمایه گذاری و شركت در این صنعت و تجارت پررونق هموارتر كرد.
     دانشجوی دكتری دامپزشكی *